رسالت حوزه های علمیه و نقش و وظیفه طلاب (مرتبط با نظام آموزشی حوزه‌های علمیه)

     اینک پس از گذشت ۲۲ سال از عمر پر برکت انقلاب اسلامی، در حالی در آستانه ورود به سال جدید از دفتر زرین و پر افتخار این نظام مقدس قرار گرفته ایم که به یاری خدا و پرچمداری روحانیت معظم و حضور همه جانبه مردم، کشور امام زمان (عج) توانست فراز و نشیب های بسیاری را با موفقیت پشت سر گذاشته و هزاران توطئه دشمن را در نطفه خفه سازد و با کسب دستاوردهای شگرف در عرصه های مختلف، به سرعت به سوی سازندگی و استقلال گام بردارد.

     علیرغم تمام این افتخارات، چنانچه به اصطلاح کلاه خودمان را قاضی کنیم و حاصل تلاش نهادهای مختلف کشور، طی ۲۲ سال گذشته را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهیم، درخواهیم یافت که صدها و بلکه هزاران موضوع و مشکل وجود داشته و دارد که با کمی سرمایه گذاری در ابعاد و زمینه های مختلف، امکان رفع آنها نیز میسر بوده است، اما متاسفانه بی توجهی ما سبب گشته تا دشمنان این مرز و بوم بویژه در سالهای اخیر از خلاء های موجود نهایت بهره را برده و خواسته های خود را با استفاده از این فرصت ها اعمال نمایند.

     بدیهی است در این رابطه، بخش عمده ای از مسئولیت ها متوجه روحانیون و طلاب معزز به عنوان پرچمداران نهضت بوده و لذا انتظارات جامعه از این قشر بیش از سایر اقشار و نهادها می باشد. در این راستا شاید بتوان موارد ذیل را بخشی از مهمترین وظایف و مسئولیت های حوزه های علمیه دانست.

۱- فرهنگ سازی و ارائه الگوهای جایگزین:

     بی شک حذف ارزش ها وآداب و رسوم مبتذل رژیم طاغوت که متاثر از فرهنگ منحط غربی بود، یکی از دستاوردهای ارزشمند انقلاب اسلامی به شمار می رود، اما همانگونه که صاحبنظران و متخصصین علوم اجتماعی نیز گفته اند، چنانچه فرهنگ یا آداب مناسبی جایگزین آداب و رسوم قبلی نگردد، در دراز مدت و در پاره ای از موارد حتی در کوتاه مدت، مجددا سنت های قبلی باز خواهند گشت و ارزش های جدید بتدریج رنگ خواهند باخت و این موضوع نکته ای است که به نظر می رسد، بویژه در سالهای اخیر به شکل محسوسی در جامعه در شرف وقوع است و همانگونه که اشاره شد، مطمئنا علت این بازگشت ها در رابطه مستقیم با عدم فرهنگ سازی و ارائه الگوهای جایگزین قرار دارد.

    به عنوان مثال؛ یکی از مصادیق ناشی از بروز این غفلت را می توان در رجوع مجدد مردم به سنت های غلط و غیر اخلاقی در عروسی ها مشاهده کرد، بدیهی است برای شاد کردن مردم، اعمال غیر اخلاقی و خلاف شرع از هیچ فردی پذیرفته نیست، اما با توجه به تفاوت سلایق و دیدگاه ها، منطقی نیست که انتظار داشته باشیم همه افراد جامعه در سِلک یک شخص کاملا معتقد، متشرع و مذهبی، تمام مستحبات را بجا آورده و از همه مکروهات اجتناب نماید، بلکه لازم است ضمن توجه به شئونات اسلامی و اخلاقی، با ارائه الگوهایی مناسب (الگو سازی بومی) که رضایت آحاد مختلف مردم جامعه را جلب نماید، این مشکل را برطرف کرد و یا حداقل با حذف و اصلاح بخش های غلط از مجموعه آداب و سنن هر مراسم، روش جدیدی را طراحی و ترسیم نمود.

     با اینکه منابع و متون اسلامی سرشار از توصیه های فراوان در مورد حجاب، پوشش اسلامی و مسائلی مانند؛ رنگ لباس و کفش و حتی چگونگی آرایش و نگهداری موی سر و امثال آن می باشد، به علت عدم معرفی صحیح دیدگاه اسلام در مورد اینگونه مسائل و یا عدم دقت در ضابطه گذاری و تبیین فرهنگ جامع و فراگیر برای جامعه، مسائلی مانند حجاب و پوشش اسلامی نیز دستخوش همین چالش ها بوده است، در حدی که بعضا مشاهده می شود، جوان مسلمان ایرانی، با تاثیر پذیری از فرهنگ بیگانه و نه با مبنا قرار دادن توصیه های اسلامی، همان تاکیدها و توصیه ها را در تطبیق با فرهنگ غرب تعقیب و جستجو می نماید.

     مصداق و نمونه دیگر از این معضل که سالهاست به اَشکال مختلف در حال توسعه می باشد، تصاویر و شعائر بی محتوا و بعضا مبتذل و حتی توهین آمیزی است که بر روی البسه و سایر لوازم و ملزومات عمومی مورد استفاده مردم بویژه جوانان چاپ می شود.

۲- بی توجهی به ارائه علمی و آکادمیک نظریات و دیدگاه های اسلامی:

     یکی از نکات رنج آوری است که متاسفانه همچنان مورد غفلت و بی مهری قرار داشته و دارد، عدم ارائه آکادمیک و علمی دیدگاه ها و نظریا ت اسلامی در عرصه ها و موضوعات مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و سایر موارد مشابه، برای تدریس در دانشگاه ها می باشد.

     در این رابطه علی رغم فرهنگ غنی و نظریات متقن اسلامی در اکثر بخش ها و موضوعات، کمتر منبعی را می توان یافت که حاوی کلیه اصول(کلاسیک) قابل قبول برای تدریس در مراکز آموزش عالی(دانشگاه ها) باشد، به عنوان مثال در بحث مدیریت یکی از معدود کتاب های موجود (مربوط به مدیریت اسلامی) کتابی است که اگرچه بسیار ارزشمند و پر محتوا است، اما با نگرشی تک بعدی، صرفا به جنبه های اخلاق فردی مدیر پرداخته و قاقد سایر نظریه های جامع و اصولی مدیریت اسلامی می باشد و با توجه به گستردگی دامنه این علم، پاسخگوی نیازهای این بخش از علوم نیست.

     این مشکل در مورد علومی (سایر رشته های علوم اجتماعی و انسانی) مانند؛ روانشناسی، جامعه شناسی و حتی مقوله هایی مانند؛ بیمه و دیگر موار مشابه، بیش از سایر علوم محسوس است، به طوری که اکثر اساتید دانشگاه ها، حتی افراد متعهد و معتقد نیز، به هنگام ارائه دیدگاه اسلام در مورد موضوع مورد تدریس، معمولا با نگاهی گذرا، سطحی و سلیقه ای، صرفا نظر اسلام را متعادل و ترکیبی از چند دیدگاه معرفی می نمایند و بعضا علیرغم قدمت پیدایش و پایه گذاری این علوم در سرزمین های اسلامی، تصویر به شکلی ترسیم می گردد که گویی این اسلام است که متاثر از طرز تفکر اندیشمندان و نظریه پردازان سایر مکاتب و ادیان بوده است، در حالیکه اولا اکثر آنان پس از ظهور اسلام پا به عرصه وجود گذاشته اند و ثانیا بخش عمده ای از نظریات دانشمندان مورد اشاره منتج یا حداقل  متاثر از دیدگاه ها و نظریات اسلامی است (به عبارت دیگر؛ مبانی اسلامی مبنای پیدایش بسیاری از نظرات شرقی و غربی بوده است).

     البته نگارنده به علت ناچیز بودن میزان آشنایی با منابع و کتب متعدد و مختلف اسلامی، مدعی نیست که کاری انجام نشده و بطور مطلق منبعی وجود ندارد، بلکه این اعتقاد وجود دارد که یا در حد شایسته کاری انجام نشده و یا اگر انجام شده، (صرفا در حوزه قابل استفاده بوده) و فاقد شرایط لازم برای تدریس در مراکز آموزش عالی بوده و یا حداقل اینکه (منابع تهیه شده) خوب (به شکل اصولی) معرفی نشده اند و لذا به نظر می رسد، حوزه های علمیه در این بخش از رسالت خود، توفیق چندانی نداشته اند.

     علی ایحال برای رفع این نقیصه پیشنهاد می گردد، ترتیبی اتخاذ گردد تا از طریق برگزاری نمایشگاه های کتاب و سمینارهای مشترک در مراکز آموزش عالی و معرفی فراگیر آثار موجود برای اساتید و دانشجویان هر رشته، افراد مذکور را توجیه نموده و در عین حال با اجرای پروژه ها و تحقیقات (مشترک) علمی در هر باب،  تدوین منابع (نظریه پردازی) مـــورد نیاز در دستور کار قرار گیرد و با انجام تحقیقات علمی و دانشگاهی و دسته بندی کلاسیک مطالب مذکور، امکان استفاده از انتشارات حوزه های علمیه برای تدریس در دانشگاه ها فراهم گردد.

توضیح: این مقاله بهمن ماه دوازده سال پیش، در وی‍ژه نامه دهه فجر روزنامه جمهوری اسلامی چاپ شده است.

                                                                                                            احمد رضا هدایتی

                                                                                                           بهمن ماه سال ۱۳۷۹

شما همچنین می توانید ...

٪ پاسخ

  1. ساعد گفت:

    سلام:
    مطالب خیلی خوبی است، اما منظور شما از ارائه آن در حال حاضر چیست؟

    • احمد رضا هدایتی گفت:

      آقا ساعد عزیز سلام:
      در بخش معرفی سایت توضیح داده ام که سایت حاوی نظرات، تجربیات و پیشنهاداتی است که اینجانب در گذشته یا اخیرا نوشته ام و برخی از آنها همچنان جای کار و پیگیری دارد و اصلاح آنها مستلزم جلب توجه مسئولین محترم است، لذا همانگونه که اعلام شده با این هدف، به تدریج سایر مطالب نیز بر روی سایت قرار خواهد گرفت.
      یا علی- موفق باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.