در یک جنگ کلاسیک اگر از نظر کمیوکیفی تعادل و توازنی بین میزان توانمندیهای تسلیحاتی دو طرف جنگ وجود نداشته باشد، طرف ضعیفتر معمولا محکوم به شکست است، از همین رو بهترین گزینه برای مقابله با طرف مقابل، استفاده از راهبرد جنگ نامتقارن است.
بر همین اساس و با توجه به نکات ذیل، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی از همان ابتدای انقلاب اسلامی و به ویژه طی دو دهه اخیر با تدبیر فرمانده معظم وقت کل قوا (ره) راهبرد جنگ نامتقارن را در دستور کار قرار داد و به جای تمرکز بر ساخت هواپیمای جنگی، بر ساخت انواع موشک، پهپاد و سایر تجهیزات ارزان قیمت هدایتپذیر از راه دور را متمرکز شد.
این نکته از آن جهت حائز اهمیت است که صنعت هواپیماسازی یک صنعت پیچیده با فناور بالا (هایتک) است و لذا تقریبا هیچ کشوری به تنهایی قادر به تولید هواپیما (اعم از نظامی یا غیرنظامی) نیست.
به همین دلیل ساخت قطعات اصلی آن از جمله؛ موتور هواپیما، سیستم ناوبری، فناوری رادارگریزی و حتی تولید لاستیک هواپیما به شکل انحصاری در اختیار چند کشور خاص قرار دارد.
علاوه براین تضمین سلامت و قابلیتهای پروازی هواپیماها بهخصوص هواپیماهای جنگی مستلزم برخورداری کشور سازنده از آزمایشگاههای تخصصی بسیار دقیق و پیشرفته (گاهی حتی در ابعاد یک هواپیمای بزرگ)، برای بررسی ویژگیهای آیرودینامیکی، عملکرد اجزای مختلف و سایر امکانات و تجهیزات است.
باتوجه به توضیحات مورداشاره در بند یک و دو، بدیهی است که تولید چنین محصولی بسیار پرهزینه میباشد و لذا تولید تعداد محدود آن (غیرتجاری) به لحاظ تجهیزات و ماشین آلات موردنیاز برای ساخت، نمیتواند چندان مقرونبهصرفه باشد.
نکته دیگر این است که به خاطر فناوریهای پیشرفته مورداستفاده در صنایع هایتک مانند هواپیما سازی، ساخت اینگونه محصولات بسیار زمانبر است و همین مسئله سبب میشود که سازنده در شرایط بحرانی با مشکل تولید برای جایگزین کردن تجهیزات منهدم شده یا آسیب دیده مواجه شود، همچنان که هماکنون آمریکاییها با کمبود موشکهای مدرن رهگیر تامهاک برای شکار پهپادهای ایرانی مواجه شدهاند.
استفاده از هواپیما بهخصوص در مناطق دوردست، نیازمند وجود امکاناتی مانند پایگاههای فراسرزمینی، سیستمهای ناوبری قوی و دوربرد و یا تجهیزاتی مانند هواپیماهای سوخترسان است که اتفاقاً همین موارد میتواند آسیبپذیرهای دارنده این تجهیزات را افزایش داده و به یک نقطه ضعف تبدیل شود، مشکلی که هماکنون صهیونیستها و آمریکاییها تا حدود زیادی برای حمله به ایران با آن مواجه هستند.
کشورها هر چقدر هم که هواپیما داشته باشند، باز هم قادر به استفاده از انبوه هواپیماها برای حمله به اهداف پرخطر و دارای سیستم پدافندی قوی نیستند، چون ممکن است به راحتی هدف قرار بگیرند و این مسئله هزینه تهاجم را برای مهاجم بالا می برد، در حالی که برای استفاده انبوه و همزمان از پهپادهای ارزان قیمت ایرانی چنین مشکلی وجود ندارد.
باتوجه به توضیحات فوق استفاده گسترده از هواپیماهای جنگی تقریبا منسوخ شده و حتی در کشورهای پیشرفته نیز پهپادها در حال جایگزین شدن هستند، با این تفاوت که کشورهای مذکور همچنان تلاش میکنند تا نقاط ضعف خود را به مدد فناوریهای مدرن که طبیعتا گرانقیمت و ساخت آن زمانبر است، جبران نمایند، اما جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ راهبرد جنگ نامتقارن، قادر است با سهولت و سرعت بیشتری مسیر تقویت سیستم دفاعی را پیش ببرد.
با این حال این مفهوم بدان معنا نیست که کشور ما ساخت هواپیما را بهطور مطلق نادیده انگاشته و مورد غفلت قرار داده، چرا که گاهی استفاده از هواپیمای جنگی برای حفاظت از آسمان کشور در شرایط مختلف اجتناب ناپذیر است.
از همین رو بیش از دو دهه است که ساخت هواپیماهای نظامی نظیر؛ قاهر، صاعقه و کوثر که هماکنون تعدادی از آنها در حال بهرهبرداری است و چند هواپیمای جنگی و آموزشی دیگر و حتی ساخت هواپیمای مسافربری در دستور کار صنایع دفاعی و غیردفاعی ایران قرار گرفته است.
البته ساخت تجهیزات سبک و ارزان قیمت هدایتپذیر از راه دور در ایران فقط به ساخت انواع موشک و پهپاد محدود نمانده است، بلکه همزمان با آن، ساخت انواع بالگرد و ریزپرنده و حتی ساخت انواع شناورها و تجهیزات مشابه هدایتپذیر از راه دور دیگر نیز مورد توجه قرار گرفته و همین مسئله سبب شده تا اینک کشور ما در ردیف تولیدکنندگان و صادرکنندگان برتر این نوع تجهیزات قرار بگیرد.
احمدرضا هدایتی
کارشناس ارشد مدیریت
29/12/1404
نشانی الکترونیکی: ARH110@yahoo.com نشانی سایت: rahtooshe.com
