لعن و نفرین در حق ظالمین و ستمگران، روشی است که نه تنها در اسلام، بلکه در اکثر ادیان الهی برای پیشگیری از گسترش ظلم و ستم مورد استفاده و تأیید قرار گرفته است.
چنان که از آیات قرآن کریم از جمله؛ آیه 25 سوره احزاب و آیه 87 سوره آل عمران استباط میشود، لعن به معنی راندن است، یعنی طلب دوری از رحمت ذات حق تعالی و قرار گرفتن در معرض عذاب الهی برای افرادی که در برابر حق قرار گرفته یا مرتکب ظلم و ستم در حق دیگران شدهاند.
اما فلسفه و علت لعن و نفرین در ادیان الهی مانند اسلام چیست؟ در پاسخ اجمالی میتوان گفت؛ فلسفه لعن و نفرین این است که اعلام شود در همه ادیان الهی، از نگاه خداوند سبحان، ظلم و ستم کار مذموم و ناپسندی است که تا ابد مورد نکوهش و سرزنش جامعه قرار دارد و کار خوب عمل ارزشمندی است که تا ابد مورد تکریم و تأیید جامعه خواهد بود.
در واقع تأکید قرآن بر برائت از کفار، ظالمین و ستمکاران و همچنین اصل تولی و تبری که به دوستی با دوستان خدا، پیامبران (ص)، ائمه (ع) و مؤمنان و دشمنی با دشمنان خدا و دشمنان انبیا و اولیای الهی و نیز اعتقاد به ولایت اهل بیت حضرت محمد (ص) و دوستی با آنان و دشمنی با دشمنان آنان و حب و بغض در راه خدا دلالت دارد، ناظر بر همین موضوع است.
بنابراین؛ لعن و نفرین ظالمین در ادعیه اسلامی و سایر ادیان الهی، فحش و ناسزا نیست، بلکه راهبردی است که در برابر ترویج ظلم و ستم و نیز جنایت و گناه نقش بازدارنده را برعهده دارد و میخواهد، تا به این وسیله، جامعه را از گرایش به مسیر انحراف نجات دهد.
خداوند متعال خود در قرآن کریم نه تنها کفار، منافقین و حتی دروغگویان [کاذبین] را لعن کرده است، بلکه به لعن کردن توسط انبیای الهی نیز تصریح نموده است، به ویژه لعن کفار بنیاسرائیل در آنجا که میفرماید: «لُعِنَ الَّذينَ كَفَرُوا مِنْ بَني إِسْرائيلَ عَلى لِسانِ داوُدَ وَ عيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ذلِكَ بِما عَصَوْا وَ كانُوا يَعْتَدُونَ» از بنى اسرائيل آنان كه كافر شدند از سوی داود و عيسىابن مريم لعنت و نفرين شدند. و اين براى همان عصيانى بود كه ورزيدند و اصولا مردمى تجاوز پيشه بودند. (المائده، 78)
خداوند حتی راجع به کسانی مانند؛ آل سعود جنایتکار که پس از ایمان (هر چند ظاهری) کافر میشوند و سایر انسانهای مشابه اینگونه افراد نیز اشاره مینماید و این لعنت را جزای آنها میداند. آنجا که میفرماید: «إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعينَ» همانا كسانى كه كافر شده و در حال كفر مردند لعنت خدا و ملائكه و همه مردم شامل حال ايشان است. (البقره، 161)
البته باید توجه شود که از نظر آیات قرآن، لعن بدکاران فقط به مسلمین یا شیعیان اختصاص ندارد، بلکه میفرماید؛ جمیع انسانها، ظالمین و جنایتکاران را لعنت میکنند، همانگونه که در آیه 161 سوره بقره آمده است: «إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعينَ» همانا كسانى كه كافر شده و در حال كفر مردند لعنت خدا و ملائكه و همه مردم شامل حال ايشان است.
به این ترتیب؛ لعن ظالمین در ادیان الهی و بهخصوص در دین اسلام، نوعی روشنگری و روش بازدارنده است که افراد و همه ظالمین در همه اعصار را شامل میشود و شعار مرگ بر آمریکا، مرگ بر استکبار و امثال آن، شعارهای مشابهی است که مردم را به برائت از ظالمان و ستمگران زمانه و دوری از زشتی و پلیدی دعوت مینماید.
احمدرضا هدایتی
کارشناس ارشد مدیریت
4/8/96
