بسيج به عنوان يكي از بزرگترين نهادهاي دولتي و مردمي موجود دركشور از ظرفيتهاي فراواني براي حضور در عرصههاي مختلف برخوردار است، زيرا نهتنها تمام جغرافياي كشور را در كليه نقاط شهري و روستايي تحت پوشش قرار داده، بلكه از تنوع مأموريت و تعدد و گستردگي فراوان ردههاي وابسته در اقشار و صفوف مختلف و در موضوعات گوناگون نيز برخوردار است.
اين قابليت سبب شده تا بسيج به عنوان يك نيروي بازدارنده قوي با محوريت آمادگي دفاعي به يك سازمان چند منظوره فعال در تمامي عرصههايي كه كشور بدان نياز دارد مبدل شود، از همين رو دامنه انتظارات از بسيج نيز بايد متناسب با اين توانمنديها تعريف و مشخص شود.
حضور در عرصه سازندگي ومحروميتزدايي نيز، يكي از دهها و بلكه صدها موضوعي است كه از همان ابتدا در دستور كار بسيج قرار داشته و در مقطع كنوني نيز در رديف مهمترين مأموريتهاي بسيج قرار دارد، زيرا اين موضوع يعني محروميتزدايي همواره در رأس شعارهاي نظام جمهوري اسلامي قرار داشته و اگر چه حضور بسيج در اين عرصه با دستاوردهاي شگرفي همراه بوده، اما عوامل مختلفي مانند جنگ تحميلي، تابحال مانع از تحقق كامل اين هدف شده است و لذا با توجه به اينكه موضوع توسعه همه جانبه بويژه توسعه روستايي درصد بالايي از نياز كشور را شامل ميشود، ماموريت سازندگي و محروميت زدايي همچنان به عنوان محور اصلي فعاليت هاي سپاه و بسيج مطرح ميباشد.
اهميت اين موضوع از آنجا روشن ميشود كه بدانيم بر اساس آمارهاي موجود به علل مختلف از جمله عوارض جنگ تحميلي، تا 5 سال پيش حدود 4/26% از جمعيت روستايي كشور زير خط فقر قرار داشتند و از نظر برخورداري از امكانات در آمدي نيز 12% از كل روستاها در حد خيلي فقير، 38% در حد فقير و تنها 40% از روستاها از جهت فراهم بودن و تنوع منابع درآمدي، در حد خوب و داراي درآمد مناسب معرفي شده اند.
همچنين بررسي هاي موسسه پژوهش هاي برنامهريزي و اقتصاد كشاورزي كشور كه با 15 محور و 89 شاخص موضوع توسعه روستايي را مورد ارزيابي قرار داده، نيز نشان ميدهد كه در اين رابطه، از مجموعه دهستانهاي كشور تنها 8/4% در شرايط توسعه يافتگي قراردارند و 37% نيز در حال توسعه تلقي و مابقي يعني 2/58% در شرايط حاشيهاي بسر مي برند.
اين در حاليست كه در همه موارد، شاخصهاي توسعه نسبت به قبل از انقلاب اسلامي از رشد فوقالعاداي برخوردار بوده است. بطوريكه اميد به زندگي از سال 1339 تا 1367 يعني طي سه دهه از 9/45 سال به 6/61 سال و طي ده سال دوم انقلاب نيز از 6/61 به 9/69 سال و در سال هاي اخير به حدود 80 رسيده است.
نرخ با سوادي نيز از 8/41 درصد در اوايل انقلاب به 5/74 درصد در سال76 رسيده و نرخ تركيبي ثبت نام ناخالص در كليه مقاطع تحصيلي طي اين مدت از 46% به 75% بالغ شده است.
همانگونه كه اشاره شد، توسعه روستايي درسالهاي پس از انقلاب از كميت، كيفيت و تنوع زيادي برخوردار بوده كه نمونههاي ديگر آن عبارتست از آبرساني به بيش از 51 هزار روستا، برقرساني به بيش از 50 هزار روستا و احداث 111 هزاركيلومتر راه روستايي و دهها موضوع ديگر از جمله؛ توسعه مخابراتي، بهداشتي، آموزشي و ساير موارد، اما بهنظر ميرسد با توجه به عوامل مختلف از جمله هزينههاي سنگين ناشي از جنگ تحميلي، افزايش شديد جمعيت، افزايش تعداد مهاجرين، تورم افسار گسيخته و غير قابل كنترل و مشكلات مشابه ديگر، هنوز تا رسيدن به وضعيت مطلوب فاصله زيادي باقيمانده كه پر كردن اينخلأ تنها با مشاركت جدي و متقابل مردم و دولت و يك حركت انقلابي از سوي نهادي برخواسته از متن انقلاب مانند بسيج ميسر است.
موضوع بسيج سازندگي و محروميتزدايي، موضوعي است كه اجراي آن قبل از هرچيز نيازمند ارائه تعاريف شفاف و صريح از واژههاي حوزه مربوط به خود ميباشد و سپس بايد به چند سوال در اين رابطه پاسخ داده شود تا امكان تهيه مقدمات و شرايط اجراي كار در قالب يك طرح مشخص و هدفمند فراهم گردد.
تعريف بسيج سازندگي، محروميت، منطقه محروم و محروميتزدايي و به عبارت ديگر فقر و فقرزدايي، اوقات فراغت، توسعه و تمام تعاريف مربوط به آن از جمله توسعه يافتگي و توسعه همهجانبه و ساير اصلاحات مورد كاربرد در اين طرح، از جمله مواردي هستند كه ارائه تعريف دقيق و روشن از آنها متناسب با موضوع مورد نظر اجتناب ناپذير است، زيرا ارائه اين تعاريف ميتواند نقش اساسي در ايجاد همزباني براي پاسخ به سوالات و تهيه طرحهاي مناسب و مورد نياز داشته باشد.
اما سوالات قابل طرح یا مسائل اساسي در اين زمينه كدامند:
1- با توجه به فرمايشات و توصيههاي مكرر مقام معظم رهبري در اين زمينه، چه هدف ومنظورهايي براي طرح تعيين و تعريف شده است؟
2- گرايشها يا موضوعات قابل اجرا توسط بسيج كدامند و تعيين و اولويتگذاري موضوعات چگونه انجام خواهد شد؟
3- نقش و وظيفه بسيج در اين رابطه چيست و چه اختياراتي را براي اجراي طرح خواهد داشت؟
4- با توجه به ضرورت اجراي ساير مأموريتها و وظايف محوله و خصوصاً لزوم حفظ آمادگي دفاعي، چند درصد از توان و ظرفيتهاي موجود در بسيج قرار است به اين موضوع اختصاص داده شود؟
5- بخش نظامي كشور در حمايت و پشتيباني از اين مأموريت چه وظايفي را به عهده دارند؟
6- دولت در اين رابطه چه نقشي را برعهده داشته و دستگاههاي دولتي ذيربط با موضوع كدامند و هر يك قرار است چه بخشي از كار را بر عهده بگيرند تا ضمن توزيع عادلانه فعاليتها از تداخل كاري و موازي كاري جلوگيري شود؟
7- نقش و وظيفه مردم و تشكلهاي مردمي در اين رابطه چيست و چه تدابيري براي استفاده بهينه از ظرفيتهاي مردمي انديشيده شده است؟
8- نقش تعاونيهاي بسيج در اجراي طرح چيست؟
9- نيازمنديها طرح از نظر ساختار و سازمان، نيروي انساني، تجهيزات و امكانات، بودجه و اعتبارات و قوانين و مقررات و روشها چيست؟
ممكن است در اين رابطه دهها سوال اساسي ديگر نيز مطرح باشد، اما بهمنظور تسهيل در روند اجراي طرح، ابتدا به ارائه تعاريف موردنظر خواهيم پرداخت و سپس با استناد به بيانات مقام معظم رهبري و قوانين و مقررات موجود، تلاش خواهيم نمود تا به سوالات مذكور و ديگر سوالات و ابهامات موردنظر پاسخ داده شود.
تعاريف و اصطلاحات:
در رابطه با تعاريف مورد استفاده در اين زمينه بايد توجه داشت كه اولاً تعريف رسمي و مشخص از برخي از اصلاحات وجود ندارد و ثانياً همانند ساير تعاريف حوزه اجتماعي، اختلاف سليقهها در ارائه تعاريف مختلف از يك واژه، مخاطب را با مشكل مواجه ميسازد و لذا در اين مقاله تلاش شده است تا با استناد به مباني مختلف از جمله بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي (دامه) و يا ساير منابع علمي اين مشكل رفع شود، اما در هر حال همانگونه كه اشاره شد ايجاد وحدت نظر و همزباني در اين زمينه ضروريست و لذا قطعي نمودن تعاريف مستلزم تحقيق و بررسي بيشتر ميباشد.
بسيج سازندگي- عبارتست از مجموعه اقداماتي كه با بكارگيري اعضاي ارتش 20 ميليوني و همكاري و هماهنگي ساير دستگاههاي دولتي در عرصههاي مختلف سازندگي و در جهت رفع محروميت و هدايت و توزيع مناسب و حتي المقدور عادلانه امكانات كشور اعم از ( عمراني يا خدماتي) در مناطق مختلف كشور بويژه مناطق محروم انجام ميشود.
محروميت(فقر)- ارائه تعريف صحيح از اين واژه علاوه بر نظر و سليقه افراد به عوامل ديگري مانند، موقعيت جغرافيايي منطقه يا محل مورد نظر، زمان ارائه تعريف و قياس آن با زمانهاي گذشته، الگوي مصرف و سطحبندي زندگي افراد يك جامعه نيز بستگي دارد، اما در هر حال تعاريف مختلفي در اين رابطه ارائه شده است.
«سازمان ملل متحد در قطعنامه شماره 2626 (مصوبه مجمع عمومي) فقير را كسي ميداند كه از حداقل زندگي در شأن انسان محروم است».
البته امروز فقر را در ابعاد مختلف زندگي از جمله فقر اقتصادي، فقر سياسي،فقر فرهنگي و ساير ابعاد و زواياي آن مطرح و مورد مطالعه و بررسي قرار ميدهند و لذا بايد با نگاهي همه جانبه به آن نگريسته شود، به همين دليل در تعريفي ديگر فقر اينگونه تعريف شده است:
«فقر عبارتست از محروميت حداقل زندگي مادي و معنوي براي زيستن و تأمين امكانات براي استفاده از قابليتها و نيروهاي خلاق، جهت دستيابي به خواستهها و حقوق حقه انساني ».
و در نهايت ميتوان چنين بيان داشت كه:
«محروميت (فقر) عبارتست از عدم برخورداري از حداقل امكانات زندگي فردي و يا اجتماعي»
محروميتزدايي (فقرزدايي)– با توجه به تعاريف فوق، محروميت زدايي را ميتوان اينگونه تعريف نمود: «مجموعه اقداماتي است كه بهمنظور دسترسي افراد يا جامعه به حداقل امكانات زندگي فردي يا اجتماعي انجام ميشود»
توسعه – برداشت مشترك از مفهوم توسعه حاكي از اين است كه هدف اساسي توسعه رشد و تعالي همه جانبه جوامع انساني است كه شامل جنبهها و ابعاد مختلف زندگي ميشود.
توسعه روستايي – در يكي از تعاريف آمدهاست كه: «توسعه روستايي فرآيند همه جانبه و پايداري است كه درچارچوب آن «تواناييهاي اجتماعات روستايي» در جهت رفع نيازهاي مادي و معنوي و كنترل مؤثر بر نيروهاي شكل دهنده نظام سكونت محلي (اكولوژيكي، اجتماعي اقتصادي و نهادي) رشد و تعالي مييابد.»
از ديدگاه بانك توسعهجهاني نيز «توسعه روستايي راهبردي است كه بهمنظور بهبود زندگي اجتماعي و اقتصادي گروه خاصي از مردم، يعني روستاييان فقير طرح شدهاست.»
انواع محروميتزدايي
محروميتزدايي را ميتوان از ابعاد و زواياي گوناگون مورد بررسي قرار داده و دستهبنديهاي مختلفي رابراي آن ارائه نمود كه اهم آنها عبارتند از:
- · محروميت زدايي از نظر حوزه عمل:
1- محروميتزدايي يا فقرزدايي اختصاصي شامل (رفع كاستيهاي مربوط به مشكلات زندگي اعضاي يك يا چند خانواده مشخص)
2- محروميتزدايي يا فقرزدايي اجتماعي شامل ( رفع كاستيهاي مربوط به مجموع افراد يك جامعه مانند يك روستا)
- · محروميتزدايي از نظر نوع ارتباط:
1- محروميتزدايي مستقيم شامل (مواردي كه به طور مستقيم محروميتي خاص را ازجامعه يا زندگي يك خانواده رفع ميكند.)
2- محروميتزدايي غير مستقيم شامل (اقداماتي كه به طور غير مستقيم منجر به رفع محروميتهاي فردي و اجتماعي ميشود.)
- · محروميتزدايي از نظر مدت اجرا و بازدهي:
1- كوتاه مدت يا زودبازده شامل: (مواردي كه در كوتاه مدت انجام و به نتيجه ميرسد.)
2- ميان مدت شامل: ( مواردي كه مدت اجرا و بازده آنها نه خيلي فوري و نه خيلي دراز مدت است.)
3- بلندمدت يا ديربازده شامل: ( مواردي كه بهرهبرداي بويژه اجراي آن در كوتاه مدت امكانپذير نيست)
- · محروميتزدايي از نظر وسعت و حجم كار:
1- فعاليتهاي كوچك يا محلي ( كه اجراي آنها مستلزم استفاده از امكانات يا تجهيزات عمده و خاص نيست و معمولا در يك روستا يا دهستان مشخص اجرا مي شود.)
2- فعاليتهاي متوسط يا منطقهاي (كه اجراي آنها ميتواند مستلزم بكارگيري برخي از تجهيزات فني و نيروهاي متخصص باشدو معمولا در يك شهرستان يا استان مشخص اجرا مي شود.)
3- فعاليتهاي بزرگ يا ملي ( كه اجراي آنها نيازمند استفاده از تجهيزات، منابع اعتباري و منابع انساني متخصص مي باشد و معمولا در سطح كشور به عنوان يك پروژه ملي اجرا مي شود.)
- · محروميتزدايي از نظراولويتها:
1- اقدامات فوري شامل(مواردي كه فوريت داشته و لازم است در اولين فرصت ممكن اجرا شوند)
2- اقدامات ضروري شامل(مواردي كه از فوريت برخوردار نيست اما انجام آنها ضروري است)
3- اقدامات عادي شامل مواردي كه لازم است انجام شود اما مي تواند در رديف آخرين مرحله از فعاليت ها قرار گيرد)
- · محروميتزدايي از نظر موضوع:
1- محروميت زدايي فرهنگي، سياسي
2- محروميت زدايي اقتصادي،اجتماعي
3- محروميتزدايي خدماتي، رفاهي
البته هر يك از موضوعات مي تواند به گرايشها و موضوعات كوچكتري تبديل شود كه در بخش هاي بعدي به آن پرداخته خواهد شد.
نقش و وظيفه بسيج در محرومیت زدایی:
با استناد به رهنمودهاي مقام معظم رهبري (دامه) و با عنايت به آنچه تا بحال توسط بسيج و سپاه در اين عرصه صورت گرفته، نقشهاي ذيل را مي توان براي بسيج تعريف كرد.
1- تأمين كننده نيروهاي سازمان يافته بسيجي متناسب با موضوع كاري.
2- اقدام براي آموزش نيروهاي مورد نظر با مشاركت و همكاري سازمان يا دستگاه ذينفع و ذيربط.
3- اجراي پروژههاي عمراني و خدماتي مورد توافق با دستگاههاي دولتي.
4- هماهنگي و همكاري با دستگاههاي ذيربط براي شناسايي، اخذ واجراي پروژههاي مختلف.
5- شناسايي، اولويتگذاري و رفع محروميت هاي خاص خانواده هاي محروم روستاها، از طريق ردههاي مقاومت و با همكاري ساير دستگاههاي دولتي ذيربط.
6- خدمات رساني به مردم براي رفع مشكلات مختلف زندگي از جمله درو و برداشت محصولات كشاورزي، تعمير منازل و … .
7- مشاركت در توسعه زير ساختها و اجراي ساير پروژه هاي عمراني و غير عمراني
8- گسترش و تعميق فرهنگ و تفكر بسيجي در فضاي كسب و كار و سازندگي كشور
گرایش ها و موضوعات قابل اجرا توسط بسیج:
قبل از هر نکته ای باید توجه داشته باشیم که توسعه روستایی و محرومیت زدایی از روستاها، نیازمند توجه همزمان به ابعاد مختلف موضوع در زمینه های اقتصادی و اجتماعی و سیاسی و بخصوص فرهنگی است و لذا بسیج می تواند همچون گذشته با همکاری و هماهنگی سایر دستگاه ها و متناسب با مقدورات، ظرفیت ها و پشتیبانی ها، در تمامی یا اکثر این موضوعات که هر یک نقش تعیین کنندهاي در رفع محرومیت دارند، به اجرای مأموریت بپردازد.
همانگونه که قبلاً اشاره شد، فعالیت های محرومیت زدایی را می توان در سه حوزه کلی شامل فرهنگی سیاسی، اقتصادی اجتماعی و خدماتی رفاهی دسته بندی كرد ، همچنین با توجه به گرايش هاي ابلاغي از سوي سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور و با توجه به تجارب فعاليت هاي قبلي مجموع فعالیت ها را در یک دسته بندی کلیتر به شرح ذیل نیز می توان تقسیم بندی نمود.
الف- فعاليت هاي عمومي و فراگير: موضوعات و مأموریت هایی که اجرای آنها نیاز به تجهیزات سنگین و فنی خاص و تخصص و مهارت بالا ندارد و کار عمدتاً با بکارگیری نیروهای بسیجی در تخصص های موجود یا حتی فاقد تخصص قابل اجرا ميباشد. اين نوع كارها، معمولاً بطور مستقيم منجر به رفع محروميت ميشوند.
ب- فعاليت هاي تخصصي و منطقه اي: موضوعات و مأموریت ها يی که اجرای آنها مستلزم استفاده از نیروی انسانی متخصص، تجهیزات و ماشین آلات سنگین و برخورداری از اعتبارات مالی کافی است. اينگونه فعاليتها، معمولاً بطور غيرمستقيم منجر به رفع محروميت ميشوند.
موضوعات قابل اجرا در بخش عمومي:
عوامل مختلف فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به صورت یک زنجیره پیوسته در ارتباط با موضوع محرومیت زدایی، نقش داشته و پرداختن به تمام جنبه های مذکور برای توسعه همه جانبه روستاها اجتناب ناپذیر است، لذا متناسب با مقدورات و توانمنديهاي بسيج و سپاه و بخصوص تعاونیها و شرکتها یا موسسات وابسته به ایثارگران، عرصههاي فعال و قابل ورود براي اجرا عبارتند از:
1- فعالیت های کشاورزی شامل:(کمک به روستاییان برای درو و برداشت محصولات کشاورزی، احیا و بازسازی زمین های کشاورزی و شبکه های آبیاری محلی، درختكاري و باغباني، مرتع داری، دامپروری، شیلات، باغبانی، زراعت، دامپزشکی،آ بياري و سایر موارد مشابه).
2- فعالیت های عمرانی شامل:(تعمیر منازل روستایی، بازسازی و بهسازی مدارس، تعمیر و بازسازی ابنیه و راه های روستایی، نصب تابلوهای راهنما، ساخت ابنیه کوچک مانند مدرسه، نمازخانه، حمام و خانه بهداشت و ساير موارد مشابه.)
3- فعالیت های آموزشی و فرهنگی شامل:(برگزاری نمایشگاه های کتاب در روستاها ، برگزاری جشنواره های کشاورزی، ارائه انواع آموزش ها از جمله آموزش های فرهنگي، بهداشتی، علمی و تحصیلی، اجرای نمایش و پخش فیلم های آموزشی و غیرآموزشی، برگزاری اردو یا جشنواره های فرهنگی، خدمات مشاورهای، گردشگري و اجراي اردو و سایر موراد مشابه )
4- فعالیت های نظامی و امنیتی شامل: (مقابله با اشرار و قاچاقچیان، مبارزه با معتادین و عوامل فساد، حفاظت از محیط زیست، اجرای تورهای ایست و بازرسی و مانورهای عملی، نگهباني و مقابله با سرقت شامل سرقت میراث فرهنگی، اموال مردم و دولت در روستاها مانند سیمهای برق و سایر موارد مشابه)
5- فعالیت های اجتماعی شامل: (امداد و نجات و مردم یاری در حوادث، توسعه صنایع دستی، جمعآوری و توزیع کمک های مردمی، آمار گیری، بیمه روستاییان، واکسیناسیون، كمك به مقابله با آتش سوزي ها، اطلاع رساني از جمله در مورد حوادث طبيعي مانند سيل، ترابري و خدمات حمل و نقل شهري و جاده اي، خدمات بانكدري و صندوق قرض الحسنه، تهيه خوراك، امور بهداري و درماني، خدمات اداري و هنري، ايجاد شبكه هاي پستي و سایر موارد مشابه).
موضوعات قابل اجرا در بخش تخصصي:
همانگونه كه اشاره شد، انجام برخي از فعاليت هاي سازندگي و محروميت زدايي علاوه بر منابع انساني متخصص به تجهيزات خاص نيز نياز دارد، موارد ذيل از جمله مواردي هستند كه در راستاي كمك به دولت، هم اكنون با استفاده بهينه از ظرفيت هاي سازماني و مردمي، توسط بخش هاي مختلف سپاه و بسيج در حال اجرا بوده و يا بنا بر ضرورت قابل اجرا مي باشند.
1- رشته حمل و نقل شامل: (ساخت راههاي اصلي و فرعي، بزرگراهها، راههاي ريلي، باند فرودگاه، فرودگاه، تونل، پل، راههاي زير زميني، راهداري، عمليات آسفالتي و نظاير آن.)
2- آب شامل: (سد و بند، مخازن آب، شبكه آب و فاضلاب، آبرساني، كانالهاي انتقال آب، شبكههاي آبياري و زهكشي، احداث حوضچه، پرورش آبزيان و نظاير آن.)
3- تاسيسات و تجهيزات شامل: ( خطوط انتقال آب و نفت و گاز، تاسيسات امور رفاهي ساختمان، سيستمهاي سرمايشي و گرمايشي، تجهيزات آب و برق و گاز و فاضلاب، سيستمهاي خبري و هشداردهنده، پيمانكاري سيستمهاي ارتباطي، شبكههاي رايانهاي ساختمانها و نظاير آنها، سندبلاست و رنگآميزي و پوشش لاينينگ و حفاظت كاتوديك.)
4- ساختمان شامل: ( ساخت انواع ساختمان و ابنيه هاي بزرگ در شهر و روستا)
5- كاوشهاي زميني شامل: (بهرهبرداري از معادن و حفاري تونل)
6-كشاورزي شامل: (احیاء و آماده سازی زمینهای موات، بهسازي و اصلاح اراضي و زهكشي و احداث شبكه هاي آبياري، احداث حوضچهها و استخرهاي پرورش و تكثير آبزيان، مالچ پاشي و تثبيت شنهاي روان، عمليات مكانيزه زراعي، كاشت و برداشت محصولات عمده و استراتژيك، ايجاد فضاي سبز و نگهداري، آبخيزداري و آبخوانداري.)
7- خدمات شامل: (رفع آلودگي از خشكي و دريا، آتشنشاني، سمپلاست و حفاظت كاتوديك.)
8- برق شامل: ( شبكهها و تجهيزات برق شهر و روستايي و…)
9- ارتباطات شامل: ( مخابرات صوتي و تصويري و دادهاي، انواع شبكههاي انتقال بيسيم و باسيم و راديو تلويزيون و ماهواره و نظاير آنها.
10- صنعت شامل: ( صنايع غذايي، نساجي، پوشاك، چرم، شيشه، سلولوزي، استخراج و فنآوري، ذخيره، تبديل مواد خام و توليد در صنايع نفت و گاز، پتروشيمي و شيميايي،كاني هاي غير فلزي معدني، توليد وسايل آزمايشگاهي و دارويي و صنايع كوچك روستايي.
نحوه تعیین و اولویت گذاری فعالیت ها:
همانگونه که قبلاً اشاره شد اولویتگذاری در حوزه فعالیتهای محرومیتزدایی اختصاصي يا فردی میتواند طبق روال جاري، متناسب با توانمندیهای بسیج و از طریق ردههای مقاومت بسيج انجام و در صورت لزوم با مبادی ذیربط و ذینفع هماهنگی بعمل آید، اما طبيعي است كه به منظور پرهیز از انجام کارهای موازی و تداخل کاری با سایر دستگاه های ذیربط و در مجموع اخذ نتيجه بهتر، فعاليت در حوزه محروميت زدايي اجتماعي، عمومي و تخصصي همچنان مستلزم هماهنگي با دستگاههای ذیربط از جمله؛ سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، دفتر مناطق محروم ریاست جمهوری و استانداریها و فرمانداریها بوده و بايد همانند گذشته براساس سند چشم انداز و اولویتهای برنامههای پنج ساله کشور عمل شود.
توضيح:
در زمینه فعالیت های آموزشی، رفاهی، بهداشتی، مبارزه با قاچاق، محیط زیست، مشاورهای، فرهنگی و در جهت توزیع عادلانه خدمات، هماهنگی قبلی با دستگاه های ذیربط یا ذینفع قبل از اقدام ضروری است.
ميزان حضور و سرمايه گذاري بسيج در عرصه محروميت زدايي:
با توجه به بيانات مقام معظم رهبري در سخنراني هاي مختلف؛ به نظر مي رسد نيروي مقاومت (سازمان بسیج مستضعفین) مي تواند با توجه به اين فرصت، سهم فعاليتها در اين زمينه را افزايش داده و درصد بالايي از ظرفيتهاي خود را به اين موضوع اختصاص دهد.
البته بديهي است با توجه به اينكه بخش عمده پروژه هاي سازندگي مستلزم وجود اعتبار مناسب مي باشد، لذا چنانچه از هم اكنون بودجه لازم پيش بيني نشود امكان اجراي پروژه ها در بخش زيادي از فعاليت هاي مربوط به بخش عمراني (مطرح شده در بخش الف و بخصوص ب) غير ممكن خواهد بود.
نقش و وظيفه ساير دستگاهها و تشکلهای مردمي
الف- دولت و سازمان هاي وابسته به آن :
1- معاونت برنامه ريزي دولت ميتواند در زمينه تهيه و ابلاغ مقررات مورد نياز، تامين و تخصيص بودجه و اعتبار مناسب، تعيين نحوه تعاملات في مابين دستگاههاي دولتي با بسيج و سپاه در اين زمينه و تعيين نيازمندي ها و اولويت هاي دولت در اين رابطه و نحوه واگذاري و اجراي پروژهها توسط بسيج همكاري نمايد.
2- دفتر مناطق محروم رياست جمهوري مي تواند در زمينه تعيين و اعلام نيازمندي و اولويتهاي مناطق محروم و همچنين پيش بيني و تخصيص اعتبار مورد نياز و واگذاري و نظارت بر روند اجراي كار، همكاري نمايد.
3- وزارت كشور مي بايست از طريق استانداري ها، فرمانداري ها و بخشداري ها، در زمينه شناسايي و اعلام نيازها، پيگيري تامين و تخصيص بودجه، ايجاد هماهنگي با ساير دستگاه هاي ذيربط در استانها و شهرستانها و بخشداري ها و نظارت برحسن انجام كار و موارد مشابه همكاري نمايد.
4- وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم و تحقيقات و فناوري و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي مي توانند در زمينه بكارگيري دانش آموزان و دانشجويان و بكارگيري كادر فني همكاري نمايند.
5- وزارت جهاد كشاورزي در مورد اعلام و واگذاري پروژههاي كشاورزي و تأمين اعتبار و تجهيزات مورد نياز و پشتيباني در ساير زمينهها نقش مهمي را بر عهده دارد.
6- ساير وزارتخانه ها مي توانند در زمينه تعيين و اعلام پروژه هايي كه نياز به مشاركت بسيج دارد و همچنين تامين و تخصيص اعتبارات و امكانات مورد نياز آنها همكاري نمايند.
ب- وظايف موسسات و سازمانهاي مردمي:
با برنامهريزي و سازماندهي مناسب، امكان بهره برداري از امكانات و ماشينآﻻت مربوط به بخش خصوصي و مردم نيز وجود دارد، اما طبيعي است كه اولاً بايد اطلاعرساني مناسب در اين زمينه براي جذب داوطلبين به عمل آيد و ثانياً طبق يك برنامه حساب شده و با زمانبندي دقيق عمل شود تا امكان استفاده بهينه و كامل از اين امكانات فراهم گردد.
در اين رابطه بسيج ميتواند تشكلهاي مردمي مانند هيأت مذهبي و برخي NGO ها را نيز براي جذب و هدايت كمكهاي مردمي و استفاده از توان اعضاي آنها بكارگيري نمايد.
همچنين تعاونيهاي ايثارگران ميتوانند مسئوليت اجراي برخي از ماموريت ها در اين زمينه را بر عهده گرفته و به عبارت ديگر ميتوان اجراي برخي از فعاليتها را در قالب تعاوني هاي متشكل از نيروهاي مردمي و اعضاي بسيج انجام داد.
نحوهپشتيباني از فعاليت هاي سازندگي
الف) تامين نيازهاي اساسي و كلان:
1- ارتقاء دانش و فن در روستاها در زمينه هاي مختلف سازندگي و محروميت زدايي و بعبارت بهتر توسعه روستايي.
2- استفاده مناسب از رسانه ها براي ارتقا آگاهي هاي مردم روستاها از طرق مختلف از جمله راه اندازي شبكه تلوزيوني روستا يا كشاورزي در كشور.
3- بهره گيري از مشاركت مردم بويژه در مديريت امور مربوط به توسعه روستاها.
4- جمع آوري و هدايت منابع مردمي و دولتي براي سرمايه گذاري بيشتر در روستاها و مشاركت با دولت.
5- توسعه صنايع كوچك روستايي بويژه در مناطق محروم.
6- توسعه همه جانبه و همزمان در موضوعات و زمينه هاي مختلف .
7- حتي المقدور رفع وابستگي روستاها به امكانات و تسهيلات شهري.
8- تنظيم و ايجاد روابط منطقي و معقول و متوازن بين شهر و روستا.
9- افزايش اختيارات شوراها براي تصميم گيري و اختصاص بودجه مناسب براي اين موضوع.
10- ارتقا شور و نشاط در جوانان براي جذب و جلب همكاري و مشاركت آنها.
11- يكپارچه سازي زمينهاي كشاورزي و استفاده از ظرفيت هاي موجود بصورت تعاوني.
12- تنظيم برنامه ها و سياست هاي بلند مدت، ميان مدت و كوتاه مدت.
13- تهيه طرح هاي جامع توسعه روستايي.
ب – نيروي انساني:
1- پيشبيني سازو كار لازم براي استفاده از تخصص پرسنل ساير دستگاه ها.
2- پيشبيني سازو كار لازم براي جذب و بكارگيري نيروهاي بسيجي در اقشار مختلف بويژه بسيج اساتيد و مهندسين.
3- برگزاري دورههاي آموزشي كاربردي و فني وحرفهاي براي دست اندركاران با همكاري ساير ردهها و مراكز داخل و خارج از بسيج بويژه سازمان آموزش فني و حرفهاي.
ج- ساير پشتيباني ها:
1- تنظیم سیاست ها، چشم انداز و برنامه های بلند مدت
2- تأمين محل هاي مناسب براي استقرار گروه هاي جهادي.
3- پیش بینی ساز و کار لازم برای جذب و جلب مشاركت سایر دستگاه ها
4- تامين ماشین آلات، تجهیزات و سایر ملزومات مورد نياز از سوي دولت
5- محرومیت زدایی به عنوان یک برنامه اصلی برای بسیج تعریف شود
6- تامین بودجه و اعتبار مناسب در برنامه های پنج ساله و سالانه کشور
10-اختصاص جایگاه مناسب به موضوع در چشم انداز بیست ساله کشور
11- تدوین و تنظیم طرح جامع بسیج سازندگی با مشارکت دولت و سایر دستگاه های ذیربط
12-استفاده مطلوب از ظرفیت های موجود، به ويژه بهره گيري از منابع دولتي و سرمايههاي مردمي
13-تدوین آیین نامه های اجرایی قوانین و مقررات تصویب شده،
14-معرفی توانمندی های مجموعه بسیج در این زمینه به مراجع ذیربط از طرق مختلف از جمله صدا و سيما، مطبوعات، برگزاري نمایشگاه ها و همايشها، تبلیغات، و …
15- تشکیل شورای تخصصی در استان ها، شهرها، بخش ها و حتی روستاها برای پیگیری و نظارت بر حسن اجرای طرح و حتي المقدور با اجتناب از دولتی کردن ساختار و مدیریت در کار
16- اجرای آزمایشی طرح در بخش خاصی از هر استان یا شهرستان
17- تمركز بر توسعه كشاورزي به عنوان يكي از نيازهاي ضروري و مهمترين محورهاي پيشرفت
احمد رضا هدايتي
تابستان 1388
فهرست منابع مورد استفاده:
============================================================
1- مجموعه كتب صحيفه نور شامل مجموعه سخنراني هاي حضرت امام خميني(ره)
2- مجموعه كتب حديث ولايت شامل مجموعه سخنراني هاي مقام معظم رهبري
3- كتاب دانستني هاي فني و اجرايي سازمان بسيج سازندگي
4- طرح اجرايي محروميت زدايي
5- برنامه توسعه پنج ساله چهارم كشور
10- قانون بودجه سال1384 كشور
