پیش نیازها و چگونگی ایجاد دولت و کشور اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری(قسمت سوم فرآیند تحقق اهداف انقلاب اسلامی)

بسمه تعالی

     اگرچه متاسفانه در شرایط امروز کشور، تعداد معدودی از افراد جامعه از روی جهالت و بعضاً با نگاه مغرضانه، رفتار خالصانه و عمق نگاه استراتژیک رهبر معظم انقلاب اسلامی(دامه برکاته) در برداشتن گامهای هوشمندانه‌ای که از ابتدای قبول مسئولیت رهبری انقلاب اسلامی برعهده گرفته‌اند را نادیده می‌انگارند، اما واقعیت این است که در منظومه فکری ولی امر مسلمین جهان، آرمانهای بزرگی نهفته است که دستیابی به آنها، نه تنها می‌تواند، متضمن رفاه و سعادت مادی و معنوی مسلمانان در سطح جهان باشد، بلکه قطعاً محرومین و مستضعفین سایر ممالک را نیز مشمول برکات خود خواهد ساخت.

     موضوعاتی مانند؛ بیداری اسلامی، نهضت عدالت خواه، مردم سالاری دینی، پاسخگویی، خدمتگذاری، مبارزه با فساد، نظارت، نوسازی معنوی، فهم کارساز، رفتار علوی، عبرتهای عاشورا، عوام و خواص، فتنه و بصیرت، کرسی‌های آزاد اندیشی، امر به معروف و نهی از منکر، مهندسی فرهنگی و نقشه فرهنگی، تهاجم و شبیخون فرهنگی، سبک زندگی، دهه پیشرفت، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، الگوی پیشرفت بومی و اسلامی، نقشه علمی، نهضت علمی و نخبه پروری، نهضت نرم افزاری، ضرورت توجه به نظریه پردازی و تولید علم، معماری اسلامی ایرانی، تمدن سازی اسلامی، خودکفایی و ضرورت توجه و تمرکز بر منابع و امکانات درونداد، حمایت از تولید، کار و سرمایه ایرانی و حتی مسائلی مانند؛ وجدان کاری، صرفه‌جویی، بومی سازی استانداردها، جهانی سازی زبان فارسی و سایر رهنمودها و شعارهای سالانه ایشان، همگی در امتداد طرح به مراتب بزرگتری قرار دارند که در نهایت، کشور را به سمت فرآیند تحقق اهداف اسلامی و ایجاد تمدن بزرگ اسلامی و دستیابی به هدف بلند انسانی آن، یعنی استقرار عدالت و پیشرفت و تعالی بشر در کل جهان رهنمون می‌شوند.

بایدها و نبایدها و چگونگی دستیابی به اهداف:

     در این رابطه و در مسیر فرآیند تحقق اهداف اسلامی، مهمترین سوال این است که بایدها و نبایدها و راهکارها و پیش نیازهای شکل‌گیری دو رکن اصلی آرمانهای رهبری، یعنی دولت و جامعه یا کشور اسلامی کدامند؟ ولی امر مسلمین (دامه برکاته) در پاسخ به این سوال راز موفقیت در این کار را فهم کارساز و تحول معنوی دانسته و می‌فرمایند: «اولين و مهمترين كارى كه پيش روى ما قرار دارد، تحول معنوى و روحى انسانهاست. ما متأثر از تربيتهاى طولانى غيراسلامى هستيم. آنچه كه هيجان عظيم انقلاب و دوران جنگ انجام داد، البته معجزه‌آسا بود؛ اما تا اين پديده عُمق پيدا بكند و تا وقتى كه اعماق ضماير را متحول نمايد، كار زيادى لازم است.

      در يك صحنه‌ى ديگر، ما به فهم مباحث اسلامى به شكل كارساز براى مسائل دنياى اين قرن نياز داريم. امت اسلامى در طول قرنها، يعنى در دوران انزواى اسلام، كمتر با مسائل واقعى مواجه شد؛ اما امروز ما با مسائل بسيارى كه وضع زمان و پيشرفتهاى علمى بر ما تحميل می‌كند، مواجهيم.»[1]

     ایشان در مورد ایجاد دولت اسلامی، در یکی از سخنرانی‌هایشان اضافه می‌کنند: «به‌تدریج و با تلاش باید به وجود آید، مسئولان و دولتمردان باید خودشان را با ضوابط و شرایطی که متعلق به یک مسئول دولت اسلامی است، تطبیق کنند، یا چنین افرادی اگر هستند، سر کار بیایند، یا اگر ناقصند، خودشان را به سمت کمال در آن جهت حرکت دهند و پیش ببرند. این مرحله سوم است که از آن تعبیر به ایجاد دولت اسلامی می کنیم.»[2]

     با تأمل بیشتر در بیانات رهبری به نظر می‌رسد، ویژگی تدریجی بودن پیشرفت، بیشتر بر موضوع تحول معنوی ناظر است، چرا که بار دیگر تأکید ایشان بر تحول معنوی استوار است، آنجا که می‌فرمایتد: «ما باید خودمان را بسازیم و پیش ببریم، ما باید خودمان را تربیت کنیم، البته اگر در رأس کار یک امام معصوم مثل امیرالمؤمنین(ع) باشد که قولش، فعلش و منشش الگوست، کار برای کارگزاران نظام آسانتر می شود، چون نسخه کامل را در اختیار دارند و در همه چیزش هدایت هست، وقتی آدمی مثل من در رأس کار باشد، البته کار کارگزاران مشکلتر است، ولی ثوابش هم بیشتر است، اگر توانستند در این راه حرکت کنند، اجر الهی‌شان بیشتر خواهد بود.»[3]

    رهبر انقلاب در اکثر موارد همچنان مسئولین نظام را مورد خطاب قرار داده و در موردی دیگر می‌فرمایند: «هر کدام از شما تلاش کنید که برای این مسئولیتها خودتان را با الگوی اسلامی منطبق سازید، یعنی دینتان، تقوایتان، رعایتتان نسبت به حال مردم، رعایتتان نسبت به شرع، رعایتتان نسبت به بیت المال، اجتنابتان از خودخواهی‌ها و خود پرستی‌ها و رفیق بازی‌ها و قوم و خویش‌پرستی‌ها و اجتنابتان از تنبلی و بیکارگی و بی عملی و هوی و هوس و این چیزها مطابق با الگوی اسلام باشد، … ضوابط در دست همه ما هست امروز همه‌مان وظیفه داریم.»[4]

     ایشان بار دیگر متوضعانه خود را در ردیف سایر مسئولان قرار داده و می‌فرمایند: «ما مسئولان باید خود را بسازیم، مرتب با خود کلنجار برویم، یکدیگر را به حق وصیت کنیم، یکدیگر را ارشاد کنیم، مثل آینه‌ای در مقابل یکدیگر، عیوبمان را صادقانه به هم نشان دهیم، بنا بر رفع عیب بگذاریم و خود را روز به روز بهتر کنیم، هر کس هم که جدیداً  مسئولیت را بر عهده می‌گیرد، با این نیّت و با این هدف مسئولیت را قبول کند که می‌خواهد برای خدمت به مردم، یک انسان صالح شود، آن وقت می‌شود تشکیل دولت اسلامی. قوای مقننه و قضائیه و مجریه و مسئولان گوناگون ما باید بتوانند تا حد قابل قبولی خود را با این قالبها و معیارهای دینی و اخلاقی اسلامی تطبیق دهند.»[5]

     امام خامنه‌ای (دامه برکاته) در بیان ضرورت خودسازی معنوی مسئولان، معتقدند که: «نمی‌شود توقع داشت که من و شما خود را اصلاح نکنیم، اما دنیا را اصلاح کرده باشیم، یا کشور، کشور اسلامی شود، نه؛ ما باید به خود بپردازیم. پس یکی از چیزهایی که ما لازم داریم، استقامت و پایداری است، استقامت یعنی مسیر و جهت گیری را گم نکنیم و مرتب خطاها را اصلاح کنیم و از اینکه بگویند خطا کرده‌اید، بدمان نیاید.»[6]

     در این مسیر تحول معنوی به‌قدری حائز اهمیت است، که ایشان پیوسته این موضوع را مورد تاکید قرار داده و مجدداً می‌افزایند: «باید بیشتر به سمت اسلامی شدن، مسلمان شدن و مؤمنانه و مسلمانانه زندگی کردن برویم، رفتن به سمت زندگی علوی معنایش این نیست که که اگر آن روز لنگ می‌بستند و راه می‌رفتند، امروز هم لنگ ببندیم و راه برویم، نه؛ امروز دنیا پیشرفته است. باید روح زندگی علوی یعنی عدالت، تقوا، پارسایی، پاکدامنی، بی‌پروایی در راه خدا و میل و شوق به مجاهدت در راه خدا را در خودمان زنده کنیم، باید به سمت اینها برویم، این کار اساسی ماست و به شما عرض کنم، در آن صورت کارآمدی جمهوری اسلامی هم مضاعف خواهد شد.»[7]

    از نگاه رهبری، چگونگی دستیابی به این مقصود اینگونه بیان شده است: « براى اين‌كه آن مقصود، يعنى كشور اسلامى به طور كامل محقق شود، احتياج است كه دستگاه حاكمه‌ى كشور در عمل خود، در سازماندهى خود و در چگونگى رفتار خود، به طور كامل اسلامى عمل كند.»[8]

     به تعبیر ایشان، تحول معنوی و فهم کارساز مسئله کوچکی نیست که بتوان آنرا نادیده انگاشت و به همین دلیل معظم‌له در بیاناتی دیگر، اینچنین توصیه می‌کنند: «اگر به توفيق الهى بتوانيم در اين جهت خود را كامل كنيم و قدمهايى را كه تا امروز بحمداللَّه برداشته شده، كامل كنيم، آن وقت كشور اسلامى به همان شكلى كه گفتم، به وجود خواهد آمد؛ يعنى دولت اسلامى مى‌تواند كشور اسلامى به وجود بياورد.

     من و امثال من اگر خودمان صادق باشيم، مى‌توانيم مردم را صادق بار بياوريم. اگر خود ما اسير هوى‌ و هوس نباشيم، مى‌توانيم مردم را آزاد از هوى‌ و هوس بار بياوريم. اگر ما شجاع باشيم، مى‌توانيم مردم را شجاع بار بياوريم. اگر من و امثال من اسير هوى‌ و هوس و دنبال طمع و بنده و ذليلِ ترس و طمع خود بوديم، نمى‌توانيم مردم را با فضايل بار بياوريم. اين بسته به شانس و اقبال هر كسى است كه در گوشه‌يى معلم خوبى پيدا كند و به صورت فردى تكامل يابد؛ جامعه پيش نخواهد رفت. دولت اسلامى است كه كشور اسلامى به وجود مى‌آورد. وقتى كشور اسلامى پديد آمد، تمدن اسلامى به وجود خواهد آمد؛ آن وقت فرهنگ اسلامى فضاى عمومى بشريت را فرا خواهد گرفت. اينها همه‌اش با مراقبت و با تقوا عملى است؛ تقواى فردى و تقواى جماعت و امت.»[9]

     البته ایشان معتقدند؛ که تحقق این اهداف، افراد خاص خودش را می خواهد و به عبارت دیگر پذیرش این مسئولیت را مستلزم کسب لیاقتها و شایستگی‌های خاص خود می‌دانند و این مفهوم را اینگونه متذکر می‌شوند: «رسيدن به آن هدفها مردان خودش را مى‌خواهد. البته «مردان» كه مى‌گوييم، به معناى «رجال» در قانون اساسى نيست؛ شامل خانمها هم مى‌شود؛ يعنى كسان و عناصر و كارگزارانِ خودش را مى‌خواهد. به قول شاعر، آن دو صد من استخوان را داشته باشند تا بتوانند اين صد من بار را بردارند.»[10] به همین دلیل مسئولان کشور را مورد خطاب قرار داده و توصیه می‌کنند که: «اگر به خودمان نگاه كرديم، ديديم انحرافى در ما وجود دارد، ببينيم اين زاويه در اين مسير ما كجا پيدا شده است؟ زاويه‌ى از خط مستقيم در چه نقطه‌اى به وجود آمده است؟ عامل آن چيست؟ اينها بايد بررسى شود.»[11]

سایر بایدها و نبایدها:

     مقام معظم رهبری(دامه برکاته) سایر بایدها و نبایدها تحقق اهداف اسلامی را اینگونه بیان می کنند: «ما بايد براى اينها (مسائل بسيارى كه وضع زمان و پيشرفتهاى علمى بر ما تحميل می‌كند) از متن اسلام جواب پيدا كنيم. اسلام مطمئناً براى همه‌ى نيازهاى بشر پاسخ دارد؛ اين ما هستيم كه بايستى با ابتكار و استعداد، اين جوابها را پيدا كنيم و در مقابل بشرِ سؤال كننده بگذاريم؛ اين كارِ علما و متفكران است.

     البته در اين كار بايستى بشدت مراقب بود كه تحت تأثير فشارهاى تحميل شده‌ى از طرف فرهنگ رايج جهانى قرار نگيريم. آنچه كه ما به دست می‌آوريم، بايد در چارچوب عبوديت خدا باشد؛ چون صراط مستقيم، صراط عبوديت است؛ (و ان اعبدونى هذا صراط مستقيم) در اين هيچ ترديدى نيست. اگر كسانى هستند كه به مفاهيم اسلامى ايراد می‌گيرند، چون اصل عبوديت انسان در مقابل خدا را قبول ندارند، ما طبعاً با آنها بحثى نداريم؛ اما وقتى ما قبول داريم كه آنچه را كه می‌گوييم و آنچه را كه می‌كنيم و آنچه كه به نام اسلام انجام می‌گيرد، بايستى در چارچوب عبوديت الهى باشد، طبعاً بايد بگرديم و حكم خدا را پيدا كنيم. ….. ما مسلمانان بايستى در مقابل تهاجم و هوچی‌بازى غرب و تبليغات غربى بايستيم، تا بتوانيم راهمان را پيش ببريم. اينطور نباشد كه اگر آنها به ما گفتند شما مرتجعيد، خود ما هم واقعاً باور كنيم كه مرتجعيم؛ كأنه در دلمان قبول كرده‌ايم كه مرتجع هستيم!.»[12]

     «بايد عمل و جهتگيرى ما اسلامى باشد. اگر در اينها اختلال پيدا شد، حركت مستمر و مداوم و پوينده‌يى كه لازم است تا دولت اسلامى به صورت كامل شكل بگيرد، دچار نُكث مى‌شود و طبعاً كار عقب مى‌افتد.»[13]

     «مسئولان ما باید بتوانند تا حد قابل قبولی خود را با این قالبها و معیارهای دینی و اخلاقی اسلامی تطبیق دهند. … بايد دائم تلاش ما اين باشد. اگر نماينده‌ى مجلسيم، اگر عضو دولتيم، اگر از مسؤولان قضايى هستيم، اگر روحانى هستيم، هر كجا قرار داريم، اوّلين و مهمترين وظيفه را اصلاح كار خود بدانيم؛ چون اصلاح شخص ما، صرفاً اصلاح شخص نيست؛ ما منشأ اثريم و يك كلمه حرف و يك امضاء و يك تصميم‌گيرى من و شما در جامعه تأثير مى‌گذارد. ما اگر خود را اصلاح كرديم، جامعه را اصلاح كرده‌ايم. »[14]

     «بايد به سمت زندگى علوى برويم. رفتن به سمت زندگى علوى معنايش اين نيست كه اگر آن روز لُنگ مى‌بستند و راه مى‌رفتند، امروز هم لُنگ ببنديم و راه برويم؛ نه، امروز دنيا پيشرفته است. بايد روح زندگى علوى،  يعنى عدالت، تقوا، پارسايى، پاكدامنى، بى‌پروايىِ در راه خدا و ميل و شوق به مجاهدتِ در راه خدا، را در خودمان زنده كنيم؛ بايد به سمت اينها برويم؛ اين اساسِ كار ماست.»[15]

     و در نهایت با اشاره به ساختار کلی دولت اسلامی، چنین می‌فرمایند: «قوای مقننه و قضائیه و مجریه و مسئولان گوناگون ما باید بتوانند تا حد قابل قبولی خود را با این قالبها و معیارهای دینی و اخلاقی اسلامی تطبیق دهند.»[16]

کلید واژه‌های ترسیم نقشه راه تحقق اهداف:

     در این رابطه، مهمترین کلید واژه‌های مورد استفاده رهبری عبارتند از: تطبیق مسئولیتها با الگوی اسلامی یعنی: ( دین، تقوا، رعایت حال مردم، رعایت شرع، رعایت بیت المال، اجتناب از خودخواهی‌ها و خود پرستی‌ها و رفیق بازی‌ها و قوم و خویش‌پرستی‌ها و اجتناب از تنبلی و بیکارگی و بی عملی و هوی و هوس و این چیزها)، زنده کردن روح زندگی علوی یعنی: (عدالت، تقوا، پارسایی، پاکدامنی، بی‌پروایی در راه خدا و میل و شوق به مجاهدت در راه خدا) در خود، اسلامى عمل کردن دستگاه حاكمه‌ى كشور در (عمل خود، در سازماندهى خود و در چگونگى رفتار خود)، پرداختن به خود(محاسبه نفس)، وصیت کردن یکدیگر به حق، ارشاد یکدیگر، بیان صادقانه عیوب یکدیگر، رفع عیب، تبدیل شدن به انسان صالح، استقامت و پایداری، مسلمان شدن و مؤمنانه و مسلمانانه زندگی کردن، كامل کردن قدمهای قبلی، صادق بودن، اجتناب از هوى‌ و هوس شجاعت، خودداری از طمع، کشف و رفع انحرافات، جهت‌گيرى اسلامى، تطبیق با قالبها و معیارهای دینی و اخلاقی اسلامی، اصلاح كار خود، حرکت به سمت زندگى علوى، تطبیق با حد قابل قبولی از قالبها و معیارهای دینی و اخلاقی اسلامی، تلاش، تطبیق با ضوابط و شرایطی که متعلق به یک مسئول دولت اسلامی است، حرکت به سمت کمال، خودسازی، اقدام برای تربیت فردی و شخصی.

     به این ترتیب؛ با استخراج کلید واژه‌های مورد استفاده در مجموع بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (دامه برکاته) می‌توان چنین استنباط نمود که؛ اولاً تحول معنویِ مبتنی بر فهم کارساز، شاه کلید طراحی نقشه راه برای تحقق این اهداف محسوب می گردد، ثانیاً در این رابطه نقش اصلی بر عهده مسئولان و کارگزاران نظام (در تمام بخشها) قرار دارد و ثالثاً مردم می‌توانند ضمن همراهی در ایجاد تحول معنوی در جامعه، با گفتمان سازی و ترویج فرهنگ مطالبه گری، فرآیند تحقق اهداف را تسریع نمایند.

ضرورت یافتن پاسخ برای پیشبرد اهداف:

     همچنین ایشان با اشاره به وضعیت فعلی جهان و تحمیل شرایط جدید، موارد ذیل را یادآور می شوند: «ما بايد براى اينها (مسائل بسيارى كه وضع زمان و پيشرفتهاى علمى بر ما تحميل می‌كند) از متن اسلام جواب پيدا كنيم. اسلام مطمئناً براى همه‌ى نيازهاى بشر پاسخ دارد؛ اين ما هستيم كه بايستى با ابتكار و استعداد، اين جوابها را پيدا كنيم و در مقابل بشرِ سؤال كننده بگذاريم؛ اين كارِ علما و متفكران است. در اين كار بايستى بشدت مراقب بود كه تحت تأثير فشارهاى تحميل شده‌ى از طرف فرهنگ رايج جهانى قرار نگيريم. آنچه كه ما به دست می‌آوريم، بايد در چارچوب عبوديت خدا باشد؛ چون صراط مستقيم، صراط عبوديت است؛ بايستى در چارچوب عبوديت الهى باشد، طبعاً بايد بگرديم و حكم خدا را پيدا كنيم. ….. ما مسلمانان بايستى در مقابل تهاجم و هوچی‌بازى غرب و تبليغات غربى بايستيم، تا بتوانيم راهمان را پيش ببريم. اينطور نباشد كه اگر آنها به ما گفتند شما مرتجعيد، خود ما هم واقعاً باور كنيم كه مرتجعيم؛ كأنه در دلمان قبول كرده‌ايم كه مرتجع هستيم!.»[17]

 

نتیجه عمل به توصیه های رهبری:

     رهبر معظم انقلاب در بیان نتایج اقدامات فوق می فرمایند: «اگر ما قدم به قدم تحول درونی خود را جدی بگیریم و پیش ببریم و پایبندی خود را به ارزشها و اصول خود عملاً نشان دهیم، توقعات و کارآیی ما هم بیشتر خواهد شد، البته دشمنان نمی‌خواهند، جنجال هیاهو می کنند، اهمیتی هم ندارد.»[18]

     «من عرض مى‌كنم اگر ملتى، تقوا را براى خودش جاده‌ى عمل قرار داد و متقى شد، شدايد زندگى اگر نزديك او هم رسيده باشد، از او دور خواهد شد. «و احلولت له الامور بعد مرارتها»؛ تلخى‌هاى زندگى براى او شيرين خواهد شد. «و انفرجت عنه الامواج بعد تراكمها»؛ امواج طوفنده‌ى شدايد زندگى، بعد از آن كه متراكم شده باشند، از او دور خواهند شد و او بر امواج سوار خواهد شد. «و اسهلت له الصعاب بعد انصابها»؛ دشوارى‌ها و سختى‌هاى زندگى بعد از آن كه به سخت‌ترين مرحله رسيده باشد، براى او آسان خواهد شد.»[19]

     «اگر دولت ما اسلامى شد، آن وقت كشورمان اسلامى خواهد شد. اگر من و شما در معاشرتمان، در رفتارمان، در طلب مالمان، در مجاهدتمان، نتوانستيم خود را به حد نصاب برسانيم، از آن دانشجو، از آن جوان بازارى، از آن عنصر در رده‌هاى پايين دولتى، از آن كارگر، از آن روستايى، از آن شهرى چه توقعى مى‌توانيم داشته باشيم كه اسلامى عمل كنند؟ چرا مردم را بيخود ملامت مى‌كنيم؟ نبايد ملامت كنيم. اگر كمبودى هست، خودمان را بايد ملامت كنيم؛ «لوموا انفسكم» اول ما اسلامى مى‌شويم؛ وقتى اسلامى شديم، «كونوا دعاة النّاس بغير السنتكم»؛ آن وقت عملِ ما، مردم را مسلمان واقعى خواهد كرد و كشور اسلامى خواهد شد؛ هم احكام و مقررات اسلامى است، هم اجرا اسلامى است، هم دولتمردان اسلامى‌اند، هم مردم به تبع حال و به تبع دولتمردان از لحاظ اخلاقى اسلامى خواهند شد. البته شيطان نمى‌ميرد؛ شيطان زنده است. هميشه عده‌يى، جريانى، مجموعه‌هايى هستند كه تسليم شيطان بشوند؛ اما شكل كلى، اسلامى خواهد شد.»[20]

     «در آن صورت كارآمدى جمهورى اسلامى هم مضاعف خواهد شد؛ چون مشكل اساسى‌يى كه ممكن است براى نظام اسلامى پيش بيايد، كارآمدى در نگاه جهانى است؛ بگويند آيا توانستند اين كار را بكنند، توانستند آن كار را بكنند؟ اگر ما قدم‌به‌قدم تحول درونى خود را جدى بگيريم و پيش ببريم و پايبندى خود را به ارزشها و اصولِ خود عملاً نشان دهيم، كارايى و توفيقات ما هم بيشتر خواهد شد. البته دشمنان نمى‌خواهند؛ جنجال و هياهو مى‌كنند؛ اهميتى هم ندارد.»[21]

     «بايد عمل و جهتگيرى ما اسلامى باشد. اگر در اينها اختلال پيدا شد، حركت مستمر و مداوم و پوينده‌يى كه لازم است تا دولت اسلامى به صورت كامل شكل بگيرد، دچار نُكث مى‌شود و طبعاً كار عقب مى‌افتد. … ما به قدر توان و تلاشِ خود مى‌خواهيم مجموعه‌ى كارگزاران حكومت را – كه خودمان هم جزو آنها هستيم – به نقطه‌يى برسانيم كه با نصاب جمهورى اسلامى تطبيق كند. ما مى‌خواهيم خود را به حد نصاب نزديك كنيم. »[22]

 

سوالات مطرح در زمینه خاصیت پیشروندگی انقلاب و نظام اسلامی:

     ایشان در جریان یکی از آخرین سخنرانی‌هایشان، انقلاب و نظام اسلامی را موجودی زنده و در حال پیشرفت و رشد و تعالی معرفی می‌کنند و ضمن طرح چند سوال در این زمینه، توصیه می‌کنند که برای کمک به رفع ابهامات در این رابطه، باید به سوالهای مطرح در این زمینه از جمله سوالات ذیل پاسخ داده شود:

     «سؤالهائى مطرح ميشود. تا جائى كه وقت باشد، من دو سه تا سؤال را عرض ميكنم و درباره‌اش توضيح مي‌دهم. يك سؤال اين است كه مسئله‌ى پيرى و جوانى نظام چگونه قابل تحليل است؟ هر موجود زنده‌اى دوران جوانى‌اى دارد، دوران پيرى‌اى دارد. وضع نظام اسلامى در اين زمينه چيست و چگونه خواهد شد؟ آيا نظام اسلامى پير خواهد شد؟ فرسوده خواهد شد؟ ازكارافتاده خواهد شد؟ براى اينكه چنين وضعى پيش نيايد، آيا راهى وجود دارد؟ اگر يك وقتى چنين حالتى پيش آمد، آيا علاجى براى آن متصور است و وجود دارد؟ اينها سؤالات مهمى است. اين سؤالات بايد در مراكز فكر و تصميم‌گيرى و تصميم‌سازى – عمدتاً در حوزه و دانشگاه، بين اصحاب فكر مطرح شود؛ بايد روى اينها فكر شود، بحث شود؛ شما جوانها هم رويش فكر كنيد.»[23]

     بدیهی است، همانگونه که رهبر معظم انقلاب اسلامی(دامه برکاته) بارها مطرح کرده‌اند، تحقق فرآیند، کاری است تدریجی که نیازمند تحول معنویِ متکی بر فهم کارساز است و بی‌شک رسیدن به این خواسته مستلزم تهیه نقشه راه مناسب، تعیین الزامات و سایر مقدمات کار است، البته بخشی از اهداف تحقق یافته و به تعبیر ایشان، حتی اَشکالی از دولت اسلامی نیز محقق شده است، اما موفقیت در ادامه مسیر، مشروط به بسترسازی در پیکره دولت و جامعه و همراهی کامل و همزمان این دو خواهد بود، که امید است با همفکری نخبگان و دلسوختگان انقلاب جامه عمل بپوشد. انشاءالله

احمدرضا هدایتی

کارشناس ارشد مدیریت

15/9/92