اگرچه شبیخون فرهنگی دشمن علیه ایران اسلامی غیرقابل انکار است و رسانه ملی باید و حق دارد تا با ایجاد شبکههای مختلف تلویزیونی و تولید برنامههای خاص تفریحی و سرگرم کننده متناسب با فرهنگ ایرانی و اهداف، اصول و ارزشهای والای اسلامی، نظر مخاطبین را جلب و به سهم خود از گرایش جامعه به سوی فیلمها و برنامههای غیراخلاقی رسانههای خارجی نقش خود را ایفا نماید، اما بهنظر میرسد، اتخاذ روشهای تدافعی برای خنثیسازی اقدامات دشمن نوعی حرکت انفعالی است که به تنهایی نمیتواند، بر هجمه فرهنگی دشمن فائق آید.
تاکید و استمرار بیش از حد برای استفاده از این روش یعنی توجه بیش از حد به جنبه تفریحی و سرگرمی برنامهها، نهتنها در درازمدت پیامدهای منفی کار در ابعاد مختلف را تشدید و بهتدریج موتور محرک و ظرفیتهای بالقوه کشور در بخشهای مختلف را غیر فعال و سرگرم مسائل حاشیهای و غیرمولد خواهد نمود، بلکه امکان تولید برنامههای پیشدستانه و مصونیتساز را نیز از رسانه ملی سلب و همچنین در افکار عمومی نـوعی آشفتگی و بیبرنامگی در بخش فرهنگی کشور را القاء خواهد نمود و طبیعتاً در نهایت تولید و ارائه برنامههای کارآفرین، مولد و هدفمند را ناممکن خواهد ساخت.
علاوه بر آن افراط و تفریط در پرداختن بیش از حد به این جنبه از کار، افزایش و تعمیق فاصله جامعه از کار و تلاش را نیز بههمراه داشته و حرکت روبهرشد کشور در مسیر توسعه و گسترش علم و دانش را کند خواهد ساخت و لذا این رویکرد ذهن را متوجه نسخهای میسازد که نظام سلطه برای رهایی حکام مستبد کشورهای وابسته جهان سومی از بیداری اسلامی پیچیدهاند، نسخهای که تلاش دارد تا با سرگرم کردن مردم به برنامههای تفریحی و مسائل حاشیهای و بعضاً پیش پا افتاده، به هر شکل ممکن فکر و ذهن آحاد جامعه را از اقدامات شیطنتآمیز و توطئه دشمنان و یا فساد حکومتی دولتهای مذکور دور و از پیشرفت آنها جلوگیری نماید.
این در حالی است که بسیاری از کشورهای جهان از سالها پیش ایجاد شبکههای علمی، تخصصی و کارآفرین مانند؛ شبکه تلویزیونی کشاورزی را در دستور کار خود قرار داده و نتایج و دستاوردهای فوقالعادهای را در این زمینه کسب کردهاند و برنامههایی مانند؛ رادیو تجارت در ایران نیز نتایج مطلوبی را برای اقتصاد کشور به ارمغان آورده است.
بنابراین؛ سوال این است که چرا در صدا و سیما که بنیانگذار انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره) از آن به عنوان «دانشگاه» نام بردهاند، تولید فیلم و ایجاد شبکههای تلویزیونی و برنامههایی که در کنار تامین نیازهای روحی مردم، بتواند به صورت تخصصی و حتی حرفهای، ذهن و فکر آنان را به سمت موضوعات زیربنایی و مولد در سازندگی مادی و معنوی و رشد و توسعه علمی کشور در ابعاد و موضوعات مختلف فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، آموزشی، صنعتی و بهخصوص کشاورزی سوق دهد، مورد توجه جدی و کامل قرار نگرفته است.
بدیهی است، چنانچه مشغلههای فکری و کاری جامعه با تولید و ارائه برنامههای مناسب برانگیزاننده و ترغیب کننده در مسیر ارتقاء معنویت و تولید علم و دانش و توسعه و ترویج فرهنگ کار و تلاش هدایت شود، خودبهخود جامعه به سمت کارآفرینی سوق یافته و با ایجاد مشغلههای مفید کاری، از ضرورت راهاندازی شبکهها و تولید برنامههای صرفاً تفریحی و سرگرم کننده کاسته خواهد شد.
حال سوال این است که چه باید کرد؟
در پاسخ به این سوال باید از ایجاد و توسعه شبکههای تخصصی و برنامههای کاربردی در زمینهها و موضوعات مختلف، به عنوان مهمترین راهبرد سازنده و غیرانفعالی نام برد. راهبردی که میتواند به موازات توسعه شبکههای تفریحی و سرگرمکننده توسعه یافته و به افزایش معنویت و روحیه کار و تلاش بیشتر در کشور منجر شود.
برخی از پیشنهادات قابل تأمل در این زمینه عبارتند از:
1- در حال حاضر روستائیان و کشاورزان ما علیرغم اینکه بیش از 40% از جمعیت کشور را به خود اختصاص داده و به عنوان یکی از بزرگترین بخشهای تولیدی کشور شناخته میشوند، کمترین سهم را از برنامههای صدا و سیما دارند، در حالیکه قطعاً ایجاد یک شبکه تلویزیونی ویژه مباحث روستایی و کشاورزی (به عنوان مثال تحت عنوان شبکه سبز، شبکه روستا یا شبکه کشاورزی) با محوریت و موضوعات مختلف علمی، آموزشی، مستند و حتی تفریحی و سرگرمی در این زمینه، میتواند نقش اساسی و فوق العادهای در ارتقاء کمی و کیفی و توسعه و پیشرفت این بخش داشته باشد.
این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که؛ اولاً حضرت امام(ره)، كشاورزي را محور توسعه معرفي نموده و مقام معظم رهبری (دامه) همواره بر ضروت توجه به آن تاکید کردهاند، ثانیاً نه تنها عرصه کشاورزی از کمترین وابستگی به فنآوری خارجی برخوردار است، بلکه محصولات كشاورزي ميتوانند به عنوان يكي از اساسيترين نيازهاي جامعه، اهميت فراوانی در كاهش وابستگيها داشته باشند، ثالثاً کلید حل بسیاری از مشکلات کشور از جمله: معکوس کردن روند مهاجرت بیرویه از روستاها به شهرها، مسکن ارزان، اشتغال پایدار، تــولید رقابتی و حتی امنیت اجتماعی با ثبات و امثال آن را تا حد قابل ملاحضهای میتوان در آبادانی روستاها و تقویت و ترویج کشاورزی به عنوان محور توسعه جستجو نمود.
اگر چه در سالهای اخیر رشد فناوریهای علمی و کاربردی این بخش در خارج و حتی داخل کشور چشمگیر بوده، اما متاسفانه به علل مختلف از جمله؛ عدم برخورداری عرصه کشاورزی از جایگاه مناسب در ساختار رسانهی ملی، این علوم بهطور مناسب در اختیار کاربران اصلی این عرصه یعنی کشاورزان قرار نگرفته و لذا انتقال دانش و آخرین اطلاعات و یافتهها و دستاوردهای علوم کشاورزی در ابعاد و موضوعات مختلف مربوط به این بخش، میتواند یکی از اهداف اصلی این شبکه در نظر گرفته شود.
ساخت برنامه در زمینههای مختلف کشاورزی از جمله؛ كشاورزي مكانيزه، باغداري، زنبورداري، پرورش آبزيان، مرتع داري، جنگلداري، آبخيزداري، دامداري، پرورش طيور و یا اطلاعرسانی در مورد وضعیت بازار محصولات کشاورزی، معرفی جشنوارههای ترغیبی و ترویجی، معرفی کشاورزان نمونه و مزارع و محصولات برتر و نیز معرفی کتب، نشریات و تجهیزات کشاورزی و امثال آن و یا تولید و پخش فيلمهاي آموزشي، مستند و يا حتي سريال و فيلمهاي سينمايي مرتبط با این عرصه از دیگر مواردی بهشمار میروند که میتوانند در ردیف برنامههای این شبکه قرار گیرند.
همچنین کمک به تلاشها برای یکپارچه سازی زمینهای کوچک در قالب تعاونیهای روستایی و تسریع در مکانیزهسازی فعالیتها در بخش کشاورزی با مشارکت متقابل مردم و دولت، موضوع دیگری است که میتواند از طریق فرهنگسازی و آموزش عمومی مردم با کمک رسانه ملی در این شبکه دنبال شود. بديهي است مجموعه این اقدامات و برنامهها، مسئولین کشور را قادر خواهد ساخت تا در جهت كمك به ترويج و توسعه كشاورزي و استفاده بهينه از منابع موجود، حرکت شتابندهای را در این بخش مدیریت و نتايج و پيامدهاي مثبت فراواني را برای کشور کسب نمایند.
2- در این رابطه قطعا ایجاد شبکههای تلویزیونی نظیر شبکه تلاش برای کمک به کارآفرینی و گسترش فرهنگ کار و کوشش و کمک به افزایش تولید در بخشهای مختلف صنعتی و عمرانی نیز میتواند، نقش مؤثری در این زمینه ایفا نماید. همچنین سیمای جمهوری اسلامی میتواند، همانند صدای جمهوری اسلامی، برای کارآفرینی و معرفی مشاغل واجد شرایط برای سرمایه گذاری، برنامهای مشابه برنامههای ارزشمند رادیو تجارت را تهیه و در این شبکه ارائه نماید.
3- ایجاد شبکه تلویزیونی خاص فرهنگ با هـدف بهبود فرهنگ عمومی در زمینهها و بخشهای مختلف اعم از مسائل؛ زیست محیطی، ترافیکی، قوانین و مقررات و مسائل حقوقی، آداب شهر نشینی، خانه و خانواده، فرهنگ و ارزشهای ایرانی اسلامی، حفظ و نگهداری بیتالمال، اقتصاد مقاومتی، صرفهجویی و امثال آن نیز می تواند نقش قابل توجهی در کاهش معضلات و ناهنجاریهای اجتماعی داشته باشد. همچنین با توجه به اثربخشی فوقالعاده استفاده همزمان از صوت و تصویر، پیشنهاد میشود، شبکه قرآن صدا و سیما برای کمک به موضوع و در جهت گسترش و تعمیق فرهنگ اسلامی، در مورد تهیه کامل قرآن مصور با استفاده از فیلمهای مستند و سینمایی و سایر فیلمهای موجود و قابل ساخت، اقدام نماید.
4- ایجاد شبکه تلویزیونی تخصصی معارف یا شبکه گفتگو برای بحث و گفتگو به شکل حرفهای در زمینههای مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، دینی، فرهنگی و سایر موارد مشابه و پاسخ به سوالات و شبهات مردم و نیز پخش سخنرانیها و همایشها و امثال آن، موضوع دیگری است که میتواند در دستور کار رسانه قرار گیرد.
5- در حال حاضر به نظر ميرسد به جز شبكه آموزش، شبکه افق، شبكه قرآن و شبكه خبر كه جنبه آموزشی، فرهنگی و اطلاع رساني داشته و تابهحال در رفع نیازهای فرهنگی جامعه موفقتر عمل کردهاند، سایر شبکههای صدا و سيما به جاي پرداختن به برنامههاي هدفمند، فاخر، فرهنگساز، تاثيرگذار و بنيادين، به نوعي گرفتار برنامههاي صرفاً سرگرم کننده، سطحي و کم محتوا شدهاند و لذا شایسته است، صداوسيما براي تعميق و تحكيم دستاوردهاي انقلاب اسلامي و ترويج علم و دانش و توسعه و گسترش فرهنگ و ارزشهاي اسلامي و انقلابي، با تجدیدنظر در این زمینه، بیش از پیش از اين ظرفیت فوقالعاده برای رشد همه جانبه جامعه در ابعاد مختلف، استفاده نماید.
6- با توجه به سیاهنمایی گسترده رسانههای خارجی علیه اسلام ناب محمدی(ص)، شایسته است، صداوسيماي جمهوري اسلامي بیشازپیش براي معرفي اسلام و همچنين ظرفيتها، توانمنديها، پيشرفتها و ساير دستاوردهاي جمهوري اسلامي در زمينههاي مختلف علمي، اقتصادي، اجتماعي، سياسي، فرهنگي، ورزشي و… در قالب فيلمهاي مستند كوتاه و يا حتي فيلمهاي بلند سريالگونه و نمايش آنها از طريق ماهواره، سايتهاي اينترنتي و شبكههاي تلويزيوني ساير كشورها اقدام نماید.
7- بدیهی است که بهخصوص در این مقطع از تاریخ انقلاب اسلامی، مردم بیش از هر زمان دیگری نیاز به آرامش و امید به آیندهای بهتر دارند و قطعا ارائه گزارشهای مقایسهای شفاف، صریح، مستند و در عین حال ساده و قابل فهم از دستاوردهای عظیم عینی و عملی انقلاب اسلامی نسبت به وضعیت قبل از انقلاب اسلامی و نیز سایر کشورهای مشابه و هم سطح، همراه با طرح صادقانه نارسائیها و نیز اقدامات در دست اجرای مسئولین دستگاهها، نقش اساسی در پاسخ به انبوه سوالات مطرح در جامعه و رفع ابهامات و همچنین ایجاد تحرک و تلاش بیشتر برای سازندگی کشور دارد، بنابراین خوب است که صدا و سیما با توجه به رسالت خود به عنوان رسانه ملی، بهطور جدی و حرفهای در این زمینه نیز اقدام نماید.
8- تیتراژ اولیه و پایانی فیلمهای خارجی نشان میدهد که در سایر کشورها، تهيه كنندگان برای تهیه و توليد فيلم، علاوه بر عوامل فني و اجرايي، از متخصصين مسائل مربوط به جامعه شناسي، روانشناسي، كارشناسان مسائل ديني و فرهنگي، زیست محیطی و ساير كارشناسان مؤثر در تهيه فيلم نیز استفاده میکنند، لذا با توجه به آثار روانی و فرهنگی برنامههای رسانه ملی، لازم است تدابیر لازم در این زمینه نیز اتخاذ گردد.
9- بیشک رسانه ملی میتواند با استفاده مناسب از شیوههای آموزشی مستقيم و غير مستقيم و فرهنگ سازي در زمينههای مختلف مورد نیاز عمومی جامعه مانند: تحقيق و پژوهش و مطالعه، ترويج فرهنگ و هنجارهاي اجتماعي، حفاظت از بيت المال، نظارت و محاسبه نفس و اعمال شخصی، امر به معروف و نهی از منکر، وجدان کار در هر نوع فعالیت، مبارزه با شایعه پراکنی، حساسيت نسبت به فعاليتهاي عوامل بيگانه در داخل كشور، مقابله با تهاجم فرهنگی و جنگ روانی دشمن، خودداری از بیتفاوتی نسبت به معضلات اجتماعی بهویژه گرانی، انعطافپذیری در برابر مشکلات زندگی و استقامت و ایستادگی در برابر افراد فرصت طلب و متخلف و گذشت و ايثار در فعاليتهاي اجتماعي، نوعدوستي، توجه به فرهنگ ترافیک و ساير موضوعات مشابه، نقش مؤثری در کاهش ناهنجاریهای موجود داشته باشد.
بهعنوان مثال؛ صداوسيما ميتواند با تهيه و تولید برنامههاي مناسب و برانگيختن انگيزه، همیت و غيرت ملي و ديني مردم در اين زمينهها، در رفع بسیاری از ناهنجاریهاي موجود مانند: کمتوجهی به آداب و ارزشهای اسلامی، بيتوجهي درنگهداري بيتالمال، خسارتهای جبرانناپذیر تخریب جنگلها و آلودهسازی محیط زیست، آثار مخرب رانت خواری و پارتيبازی و رشوه، تأثیر نامطلوب نزاع و درگيريهاي ناشي از مواجهه با مشكلات زندگي شهري، آثار زیانبار نابود کردن فضاي سبز در طبیعت و معابر و پاركها، تخریب امکانات و مبلمان شهری و سایر موارد مشابه آن نقش اثرگذار خود را بهدرستی ایفا نماید.
10- با توجه به دسترسي بخش فرهنگی کشور به منابع و داستانهاي غني اسلامی مانند؛ انواع روايات و داستانهاي اسلامي و قرآنی و يا داستانهاي ملي و اصيل ایرانی مانند: شاهنامه، صدا و سیما نیز میتواند از آنها براي تهیه نمايشنامه، فيلم و برنامههاي راديو تلويزيوني در حد مطلوب و مستمر و بهطور جدی بهره ببرد و این در حالياست كه هماکنون كشوري مانند؛ تركيه با حكومتي لائيك، با تهیه فيلمهایی مانند: (کلید اسرار یا قطرهای از عبرت) بهعنوان مجموعهای مذهبی و يا کره یا ژاپن با فيلمي مانند؛ (جنگجويان كوهستان) بهعنوان فیلمی طنز و سرگرم کننده توانستهاند، مخاطبين زيادي را متناسب با سلایق اقشارمختلف، به خود جلب نمايند.
11- برخورداری ایران از طبيعت متنوع و گسترده در خشكي و دریا، موقعیتهای مناسبی را برای تولید فیلمهای مستند و معرفی طبیعت این سرزمین فراهم نموده است و لذا صدا و سيما میتواند با کمک بخش خصوصی و با استفاده از این فرصت، در زمينه تهيه و ساخت فيلمهاي مستند از طبيعت و حيات وحش و آبزيان ايران سرمایهگذاری بیشتری انجام دهد. البته در کنار فیلمهای مستند و در رقابت با رسانههای خارجی، توجه به تهیه و تولید برنامه و فیلمهای علمی و همچنین فیلمهای علمی تخیلی برای جلوگیری از هرز رفتن فکر و ذهن جوانان و کمک به تقویت فعالیتهای علمی کشور نیز ضروری است.
12- تقویت و افزایش سهم سرودهاي حماسي و برانگیزاننده كه شور و نشاط انقلابي و رغبت و رقابت سازنده ايجاد كند، ضرورت دیگری است که مستلزم توجه مضاعف است و باید به جاي و يا حداقـل در كنار ترانههاي عمدتاً عاشقانه فعلی، از شعرهاي حماسي و انقلابي (مانند سرودهاي مورد استفاده در ابتدای انقلاب، اما متناسب با نیاز روز جامعه) برای ترغیب و تشویق مردم به همدلی و مشارکت در سازندگی کشور و توسعه علمی و پیشرفت در زمینههای مختلف بیشتر استفاده شود.
13- هماکنون در بسیاری از فیلمهای صدا و سیما هرچه بدبختی، فقر، مشکلات اجتماعی و خانوادگی و فقر فرهنگی وجود دارد، گریبانگیر خانوادهای مقید به ارزشهای دینی و عمدتاً استفادهکنندگان از نمادهای مذهبی (خانمهای چادری یا آقایان دارای محاسن) است و بالعکس خانمهای استفادهکننده از مانتو و خانوادههای نه چندان مقید به مسائل شرعی که در محیط زندگی آنها هیچ اثری از فضای معنوی و اعمال مذهبی حتی در حد نماز خبری نیست، خوشبخت و در آرامش جلوه داده میشوند، بهعبارت دیگر به نظر میرسد این موضوع خواسته یا ناخواسته در ساخت بسیاری از فیلمها و برنامهها مورد غفلت قرار گرفته است، لذا رفع این نقیصه بسیار ضروری است.
14- پخش بیش از حد فیلمهایی که دارای گرایشهای فمنیستی و زن سالارانه است و خانمها بهعنوان مدیر و رئیس گروهی از مردان ایفای نقش میکنند، بهخصوص در فیلمهای خشونتبار پلیسی نیز موضوعی است که مسئولین محترم صدا و سیما نباید عوارض و پیامدهای منفی درازمدت و کوتاهمدت آن را مورد غفلت قرار دهند، چرا که جابجایی نقش زن و مرد در جامعه آثار نامطلوب فراوانی را به همراه داشته و نقش ارزشمند زن در تربیت خانواده را تضعیف خواهد کرد.
15- این درست است که با پیشرفت جامعه ابزارها و روشها و به تبع آن انتظارات جوانان از خانوادهها و جامعه تغییر یافته، اما اولاً این تغییر متناسب با شرایط در ادوار مختلف استمرار داشته و اختصاص به زمان خاصی نداشته است، ثانیاً در این فرآیند تقریباً هیچگاه اصول و مبانی ارزشی و اعتقادی تغییر نکرده است، ثالثاً تغییر ابزار و روشها نمیتواند و نباید باعث حذف ارزشها و اصول اخلاقی شود، بنابراین باید از افراط و تفریط برای اثبات فاصله بین نسل جدید و قدیم و دامن زدن به توقعات بعضاً غیر منطقی و نابجا در این قشر که باید فکر و ذهنشان متوجه کار و تلاش و دانش و علم اندوزی باشد، در برنامهها و فیلمهای صدا و سیما اجتناب شود، به عبارت دیگر صدا سیما باید بهجای اثبات شکاف کاذب بین نسل جدید و قدیم، ضمن یادآوری نقش ابزار و روشها در این زمینه، ضرورت حفظ کانون خانواده و ایجاد تعادل و توازن منطقی در انتظارات جوانان را هدف خود قرار دهد.
16- طراحي روشها و تهيه برنامههاي شاد، مفرح، مشروع و منطقي، بهمنظور جايگزيني بهجاي برنامههاي غيرقانوني، نامشروع و مطرود مورد استفاده در مجالس شادي و فرهنگ سازي نوين در اين زمينه از طريق ساخت فيلمهاي مختلف و يا ساير روشهاي قابل اجرا و فراگير (برنامههاي جايگزين و جديد، بهجاي نبايدها و محدوديتهای شرعی، عرفی و قانونی)، اقدام دیگری است که البته نیازمند مشارکت سایر دستگاهها و متولیان امر با رسانه ملی است.
17- شیوه تبلیغات تجاری نیز موضوع دیگری است که باید مورد تجدیدنظر قرار گیرد، چرا که تبلیغ برای ترویج مصرف گرایی، آنهم برای کالاهای عمدتاً تجملاتی و غیرضروری خارجی در صدا و سیما نهتنها در مغایرت با توصیه رهبر معظم انقلاب اسلامی(دامت برکاته) قرار دارد، بلکه به پایههای تولید کشور نیز آسیب رسانده و مصالح و منافع مردم و کشور را در معرض خطر قرار میدهد، و این نکته بدان مفهوم است که برای رسانه ملی، کسب درآمد به هر قیمتی معقول و منطقی نیست.
در مجموع با توجه به اينكه فرهنگسازي و نهادينهسازي آن در جامعه مستلزم همهجانبهنگري در تهيه و توليد برنامهها با نگاه به پیامدهای مثبت و منفی آن در آينده است، لذا پيشنهاد ميشود در كنار توسعه كمي صدا و سیما، ايجاد شبكه و تهيه برنامه در مورد مسائل و نيازهاي اساسي، بنيادين و دراز مدت کشور مانند؛ ترویج و نهادینهسازی ارزشهای اسلامی و ایرانی و ارزشها و آموزههای دینی و اجتماعی مانند: ترویج اصول و فروع دین، تاکید بر وجدان و فرهنگ کار و تلاش، توسعه فعالیتهای علمی و تحقیقاتی، نهادینهسازی فرهنگ شهرنشینی و بهخصوص توسعه کشاورزی نيز بهطور جدی در دستور كار قرار گيرد.
بديهي است، با عنایت به حجم اقدامات گستردهای که بهخصوص در دو دهه اخیر توسط رسانه ملی برای توسعه کمی و کیفی رسانه ملی صورت گرفته، هدف از طرح مسائل فوق زير سؤال بردن اقدامات ارزشمند و قابل تقدیر سازمان صدا و سیما نبوده، بلکه هدف صرفاً جلب توجه مسئولين محترم به اولويتها و ساير نيازهاي فرهنگی كشور و جامعه در این بخش ميباشد.
احمد رضا هدايتي
کارشناس ارشد مديريت
5/3/94
احسنت
خیلی عالی بود.
جناب عسگری سلام علیکم؛
از حسن نظر شما متشکرم.
موفق باشید